تحلیل امیدآفرین امامین انقلاب از تکامل هویت زن ایرانی

هرگاه زنان توانستند در نقش اختصاصی خود و در نقش مشترک بین زنان و مردان، وظایفشان را به انجام برسانند، مورد تجلیل و حمایت قرار گرفته‌اند و نسبت به رشد متناسب جامعه زنان با معارف اسلام و انقلاب ابراز امیدواری شده است.

فاطمه پورحسن درزی«فکرت، رسانه اندیشه و آگاهی»؛ در طول تاریخ هر گاه انسان‌ها به جهت فراهم آمدن زمینه و تلاش فردی و جمعی خود توانستند در راستای هدفی که در خلقت برای جامعه بشری – یعنی زندگی در کره خاکی با صلح و صفا و عدالت و بهره‌مندی از خیرات عالم[۱] و در نهایت رستگاری انسان[۲]– در نظر گرفته شده است، نقش درست خود را ایفا کنند، پیشرفت‌های شگرفی را شاهد بوده‌ایم. مردان و زنان در زندگی دارای وظایف اختصاصی و مشترکی هستند که با کمرنگ شدن نقش هر کدام در انجام وظایفشان، ضرر معتنابهی متوجه جامعه بشری می‌شود. در قرن اخیر، امامین انقلاب با درک عمیق از این مسئله که از تسلط بی‌نظیرشان بر فردیات و اجتماعیات منابع اسلامی ناشی می‌شود، همواره بر فرصت‌دادن به همه انسان‌ها برای ایفای نقش الهی که در راستای هدف جهانی اسلام، برایشان در نظر گرفته شده است تاکید فرموده اند.

 

نقش‌های مبتنی بر خلقت زنان

نقش‌هایی که برای مردان و زنان در اسلام در نظر گرفته شده است، عبارتند از نقش‌های اختصاصی مردان، نقش‌های اختصاصی زنان و نقش‌های مشترکی که هر دو می‌توانند به عهده بگیرند. در اینجا باید اشاره کرد که زنان همانند مردان به همان اندازه که در نقش‌های اختصاصی و مشترک خود دارای حق ابراز وجودند، مکلف به انجام وظایفی نیز هستند: «زنان، زنان باسواد، زنان آگاه، زنان بامعرفت، در همه این میدان‌ها بایستی پیشروی کنند؛ الگوی زن را نشان بدهند؛ بگویند زن مسلمان زنی است که هم دین خود را، حجاب خود را، زنانگی خود را، ظرافت‌ها و رقّت‌ها و لطافت‌های خود را حفظ می‌کند؛ هم از حق خود دفاع می‌کند؛ هم در میدان معنویت و علم و تحقیق و تقرّب به خدا پیشروی می‌کند و شخصیت‌های برجسته‌ای را نشان می‌دهد و هم در میدان سیاسی حضور دارد.»[۳]

با بررسی بیانات امامین انقلاب در خصوص نقش زنان در جامعه، درمی‌یابیم هر گاه زنان توانستند در نقش اختصاصی خود و در نقش مشترک[۴] بین زنان و مردان، وظایفشان را به انجام برسانند، مورد تجلیل و حمایت قرار گرفته‌اند و نسبت به رشد متناسب جامعه زنان با معارف اسلام و انقلاب ابراز امیدواری شده است.[۵] هرچه تناسب بین فعالیت زنان با نقش اصلی‌شان در امور فردی، خانوادگی و اجتماعی‌شان درصد بالاتری را نشان داده است، این تجلیل و امیدواری و در نتیجه امیدآفرینی در بیانات رهبران ما برای جامعه زنان بیشتر شده است.[۶] در مقابل هرگاه فرصت ایفای نقش اختصاصی و مشترک زنان در جامعه با هر عنوانی اعم از نگاه مردسالارانه سنتی[۷] و جریان‌های به ظاهر زن‌گرایانه فمینیستی تحت لوای استبداد، استعمار و یا استکبار جهانی از آنان گرفته شد، امامین انقلاب با به دوش کشیدنِ علم حمایت از زنان، همواره نگرانی خود را از این ظلم ابراز نموده و خواستار تغییر وضعیت و ساختار به نفع زنان شده‌اند.[۸]

 

هویت‌بخشی به زن بنا بر مقتضیات جنسیتی:

بیانات امامین انقلاب اسلامی، مشحون است از تکریم زنانی[۹] که اولاً: نقش‌های اختصاصی خود را در عرصه فردی همچون رشد شخصیت معنوی، علمی و عملی‌شان به واسطه تزکیه و تعلیم به احسن وجه ایفا نمودند و در عرصه خانوادگی همچون مادری و همسری ‏شرافت یافته‌اند: «شما خانم‌ها شرف مادری دارید که در این شرف از مردها جلو هستید؛ و مسئولیت تربیت بچه در دامن خودتان را دارید. اولین مدرسه‌ای که بچه دارد، دامن مادر است. مادرِ خوب، بچه خوب تربیت می‌کند؛ و خدای نخواسته، اگر مادر منحرف باشد، بچه از همان توی ‏دامن مادر، منحرف بیرون می‌آید.»[۱۰] و ثانیاً: ایفای نقش‌های مشترک خود با مردان را در عرصه اجتماعی به عهده گرفتند و به سر منزل مقصود رساندند؛ این تجلیل و تکریم بدین جهت صورت گرفت که در مقابل فرهنگ غرب که سال‌ها در کشور رواج داده شد و افتخار زن را به مردواره بودن و تشبه به مردان می‌دانست؛ افتخار، کرامت و امتیاز را به هویت اصیل و مستقل زن بنا بر مقتضیات جنسیت او بدهد. [۱۱]

هنگامی که با حمایت و حضور مستقیم و غیر مستقیم زنان، مبارزات انقلابیون علیه حکومت پهلوی در جریان بود، فردی که نقش اکثراً پنهان زنان در آن مبارزات را به یاد آورد و برجسته نمود، رهبری نهضت بود: «زنان همدوش مردان به پا خاستند و آزادی و استقلال خود را تقاضا کردند و شاه را محکوم نمودند و در جمعۀ سیاه آنچه مشهور است ششصد تن از زنان آزادۀ ما به دست عمّال شاه کشته شدند. این است درک شاه از آزادی زنان و تمدن بزرگ.»[۱۲] امام امت، این‌گونه هم نقش زنان در مبارزات را به مردم نشان داد و تأیید نمود و هم ماهیت ضدّ زن پهلوی را آشکار نمود.

حضور زنان در دفاع مقدس از وطن اسلامی و مجاهدت‌های بی‌دریغ مادران و همسران شهدا در راستای نقش‌های خانوادگی و اجتماعی‌شان نیز به تعبیر رهبر انقلاب محل بروز هویت مستقل زن ایرانی و موجب افتخار است: «بُروز و ظهور کاملاً برجستۀ هویّت و شخصیّت مستقلّ زن ایرانی، در عرصه مجاهدت‌ها، از جمله در دفاع مقدّس و دنباله‌های آن تا امروز؛ این همه همسران شهدا، همسران جانبازان، مادران شهیدان، بازماندگان برجسته کسانی که رفتند جانشان را در راه خدا دادند و این‌ها با اراده محکم، عزم راسخ و با صبر، هر انسانی را در مقابل خودشان خاشع و خاضع می‌کنند… این‌ها واقعیّت‌های زنانه جامعۀ ما است که بسیار افتخارآمیز و مهم است. خوب بحمدالله این، آن بخش روشن و درخشان مسئله زن در کشور است.»[۱۳]

امیدآفرینی رهبر انقلاب درباره وضعیت زنان ایرانی در این بیان ایشان کاملاً ملموس است که «امروز عدد مطلق و نسبی محققین زن، اساتید زن، دانشمندان زن در رشته‌های مختلف، متفکرین و نویسندگان زن که در رشته‌های گوناگون فکر می‌کنند، صاحب نظرند و قلم می‌زنند، ادبای زن، شعرای زن، هنرمندان زن- قصه‌نویس‌ها، شاعرها، نقاش‌ها..»[۱۴]، «واقعاً این یکی از بزرگ‌ترین افتخارات نظام اسلامی است که در سایه نظام اسلامی این ‌همه زن فرزانه و تحصیل‌کرده و خوش‌فکر و ممتاز از لحاظ فکری و عملی در جامعه ما وجود دارند.»[۱۵] در نهایت پیشرفت‌هایی که در زمینه ایجاد هویت مستقل و مختص زنان در جمهوری اسلامی حاصل شد علاوه بر اینکه نظریات چندین ساله غربگرایان را که حجاب را مانع پیشرفت زنان وانمود می‌کردند تخطئه نمود، از نظر رهبر انقلاب «نشان‌دهنده موفقیت نگاه نظام اسلامی و نگاه اسلام به زن است.»[۱۶]

* فاطمه پورحسن درزی، پژوهشگر و محقق انقلاب اسلامی

 

پی‌نوشت:

[۱] بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در سالروز عید غدیر خم، ۲۴ /۱۲ /۱۳۷۹.

[۲] بیانات در نخستین نشست اندیشه‌های راهبردی، ۱۰ /۹ /۱۳۸۹.

[۳] بیانات در دیدار جمعی از بانوان، ۳۰ /۶ /۱۳۷۹.

[۴] از وصیت‌نامه سیاسـی ـ الهی امـام خمینـی, صحیفه نـور, ج۲۱, ص۱۷۲، «ما مفتخریـم که بانوان و زنان پیر و جـوان و خرد و کلان در صحنه های فرهنگی و اقتصادی و نظامـی حاضر و همـدوش مردان یا بهتـر از آنان در راه تعالی اسلام و مقاصد قرآن کریم فعالیت دارند».

[۵] بیانات امام خامنه ای در دیدار گروه کثیری از زنان نخبه در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا (س) – ۱۳/ ۰۴/ ۱۳۸۶.

[۶] بیانات در دیدار جمعی از بانوان، ۳۰ /۶ /۱۳۷۹.

[۷] بیانات در دیدار گروه نمایش صدا، ۲۹ /۱۰/ ۱۳۷۱.

[۸] بیانات در دیدار جمعی از بانوان، ۳۰ /۶/ ۱۳۷۹.

[۹] بیانات رهبر معظم انقلاب، در دیدار جمعی از زنان، ۳۰ /۷/ ۱۳۷۶.

[۱۰] ‏‏صحیفه امام، ج ۷، ص ۲۸۳.

[۱۱] بیانات در دیدار جمعی از بانوان فرهیخته حوزوی و دانشگاهی، ۲۱/ ۲/ ۱۳۹۲.

[۱۲] صحیفه امام؛ ج۳، ص ۴۷۲، ۲۳ / ۶ / ۱۳۵۷.

[۱۳] بیانات در دیدار جمعی از بانوان برگزیده کشور، ۳۰ /۱ /۱۳۹۳.

[۱۴] بیانات امام خامنه ای در دیدار گروه کثیری از زنان نخبه در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا (س) – ۱۳/ ۰۴/ ۱۳۸۶.

[۱۵] بیانات در دیدار جمعی از بانوان برگزیده کشور، ۳۰ /۱ /۱۳۹۳.

[۱۶] بیانات امام خامنه ای در دیدار گروه کثیری از زنان نخبه در آستانه سالروز میلاد حضرت زهرا (س) – ۱۳/ ۰۴/ ۱۳۸۶.

لینک کوتاه مطلب : http://fekrat.net/?p=7993