در گفتگو با میرعلی ملک بررسی شد؛

ترویج فرهنگ عاشورا در جامعه

اگر مناسک دینی را از برخی انحرافات، اسراف‌ها، تبذیرها مصون بداریم و آن سادگی و بی‌آلایشی آن را حفظ کنیم، می‌توانیم باور مردم را هم در کنار آن ارتقا بدهیم.

یکی از ملزومات فرهنگ عاشورایی، ترویج این فرهنگ غنی است. یکی از راه‌هایی ترویج، مناسک عزاداری است که پیرامون آن «فکرت، رسانه اندیشه و آگاهی» با دکتر راضیه میرعلی ملک، مدیرکل تحصیلات تکمیلی حوزه‌های علمیه‌ی خواهران کشور، و پژوهشگر حوزه‌ی زنان و خانواده به گفتگو نشسته است. آنچه در ادامه می‌آید، مشروح این گفتگوست.

 

* چطور می‌توانیم در مسیر خوانش صحیح از واقعه‌ی عاشورا و حرکت امام حسین(ع) گام برداریم؟

به‌نظر می‌رسد که ما مخصوصاً در مباحث مختلفی که در جامعه‌ی امروز که به آن نیازمندیم؛ مانند مباحث خانواده، ارتباط‌‌گیری فرزندان با والدین و یا مباحث شجاعتی که انسان‌ها باید در مواضع مختلف در حوزه‌ی دین اتخاذ شود، از واقعه‌ی عاشورا برداشت‌هایی را داشتیم؛ ولی آن‌طور که می‌شد از این دریای بزرگ سیراب شویم هنوز جامعه‌ی ما آن‌قدر نتوانسته بهره‌مند شود. شاید آن خوانش صحیح که باید بعد از واقعه‌ی عاشورا به زبان عامیانه‌تر برای مردم اتفاق می‌افتاد و تفسیرها و تبیین‌های بهتری صورت می‌گرفت، به‌صورت دقیق‌تری باید مورد پژوهش قرار گیرد و استخراج شود. به‌فرض مثلاً شما امروز می‌بینید که ما در حوزه‌ی عاشورا و قیام امام حسین(ع) با اتفاقاتی که افتاد، کتابی که بتواند در این حوزه خیلی عامیانه تمام این مسیر را برای مردم بازگو کند، نسبت به منابع دیگر کم داریم. یا در مورد برداشت‌های دیگر که می‌شود در حوزه‌ی خانواده، مهارت‌های ارتباطی بین همسران و فرزندان و خویشاوندان، الگوهایی را گرفت، الگوهایی ما در واقعه کربلا داریم که در روضه‌ها گفته شده؛ ولی ما نتوانستیم این موارد را به‌صورت دسته‌بندی شده و مکتوب تدوین کنیم تا افراد در حوزه‌های خانواده و مهارت‌های ارتباطی به سراغ آنها بروند و الگوبرداری کنند. بنابراین خوانش عاشورا و حرکت امام حسین(ع) گرچه مسیرهایی را طی کرده است؛ اما باید بیش از پیش به آن پرداخته، تبیین و تفسیر شود تا استفاده‌ی بهتری از آن صورت بگیرد.

 

* مناسک دینی چه جایگاهی در تقویت باور دینی مردم دارند؟

به‌نظر می‌رسد با توجه به اعتقادات مردم ما، مخصوصاً شیعیان کشور ما، چون در کشور فضاهای خوبی وجود دارد و رسانه و… هم به مناسک دامن می‌زنند، خیلی می‌توانیم از این ظرفیت عظیم استفاده کنیم. اگر ما بتوانیم این مناسک دینی را از برخی انحرافات، اسراف‌ها، تبذیرها و موارد این‌چنینی مصون بداریم و سعی کنیم آن سادگی و بی‌آلایشی خود آن را حفظ کنیم، می‌توانیم باور مردم را هم در کنار آن ارتقا بدهیم. مناسک دینی برای تقویت باور مردم ظرفیت فوق‌العاده‌ای است؛ زیرا باعث می‌شود که بینش انسان‌ها تأثیرپذیر شود و وقتی بینش انسان بتواند عمیق‌تر شود مطمئناً بر روی کنش و رفتار او هم مؤثر خواهد بود و ما تأثیرات آن را در جامعه‌ی دینی خواهیم دید. هرچند قوی‌تر باشد؛ مانند بحث عفت و حیا چه در بین زنان و چه در بین مردان، ما می‌توانیم برای تقویت این باور دینی از مناسک دینی استفاده کنیم. وقتی مردم نسبت به این حوزه باورمندتر شوند و بینش‌شان تغییر کند مطمئناً در کنش و رفتارهای بیرونی خود هم تأثیر خود را خواهد داشت.

 

* تأثیر عزاداری‌های حسینی بر فرهنگ جامعه‌ی ما تا کجاست و چگونه می‌تواند از این ظرفیت در برابر ناهنجاری‌ها و انحرافات استفاده کرد؟

به‌نظرم مراسم عزاداری امام حسین(ع) نسبت به مناسک دینی دیگر خیلی خیلی عمیق‌تر بر جامعه‌ی ما تأثیر گذاشته است. همان‌طور که در پاسخ سؤال قبلی عرض کردم از این ظرفیت به خوبی استفاده نشده است گرچه عاشورا به‌خاطر عمق معنوی خودش، اثرات زیادی بر جامعه گذاشته است. هرچند که ما نتوانستیم همه‌ی افراد را از این دریای بزرگ معرفت بهره‌مند کنیم؛ اما هنوز نوری که در این دریا وجود دارد خیلی از مسائل و مشکلات را پوشش داده و حتی خیلی از انحرافات و ناهنجاری‌ها را توانسته برطرف کند. اما این‌که چگونه می‌توانیم از این ظرفیت استفاده کنیم به‌نظر می‌رسد که ما برای این بحث باید توجه داشته باشیم که سخنرانان ما صرفاً سراغ جنبه‌های عاطفی سخت عاشورا و صحنه‌های دردناک آن نروند؛ یعنی در عین حال که آن صحنه‌ها را در نظر داشته باشند باید صحنه‌های سفید کربلا و برداشت‌هایی را که می‌توانند برای حفظ جامعه از آن استفاده کنند، در نظر داشته باشند. مثلاً چه شد که جامعه‌ی آن وقت، مقابل امام حسین (ع) ایستاد و چه شد که عده‌ی زیادی مقابل امام حسین(ع) بودند و قلب آنها با امام حسین (ع) بود؛ اما بر روی امام شمشیر کشیدند؟ که امام حسین (ع) فرمودند: علت این امر لقمه‌ی حرام است. این موارد را باید به جامعه‌ی امروز، به بحث ولایت فقیه و ایستادگی مقابل اسرائیل ربط داد. اگر ما نتوانیم از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم و آنها را با جامعه‌ی روز گره بزنیم، مطمئناً نمی‌توانیم ناهنجاری‌ها و انحرافات را از بین ببریم؛ ولی اگر سخنرانان، مداحان و کسانی که رسانه‌های عزاداری را در دست دارند بتوانند از این ظرفیت به‌درستی استفاده کنند خیلی از ناهنجاری‌ها و انحرافات را می‌توانند از بین ببرند. چنان‌که ما در برخی از سینه‌زنی‌ها،‌ نکته‌ای را که با مسأله‌ی روز گره داشت، می‌گفت و جوانان او را پشتیبانی می‌کردند و تأثیر فوق‌العاده‌ای داشت و می‌توانست گفتمان را از ا‌ین طریق بسازد. گفتمان‌سازی مسأله‌ی عزاداری حسینی خیلی مسأله‌ی مهمی است. مقام معظم رهبری فواید زیادی را برای بحث گفتمان‌سازی برشمردند. یک نکته‌ی بسیار مهمی که در این‌جا با بحث گفتمان‌سازی ارتباط پیدا می‌کند این است که برای گفتمان، باید باور مردم را تغییر داد. من احساس می‌کنم عزاداری حسینی برای تغییر برخی از باورهای اشتباهی که در مردم وجود دارد و تبدیل آن به باورهای درست خیلی می‌تواند مؤثر باشد و همان‌طور که عرض کردم مداحان و سخنرانان خیلی می‌توانند در این موضع کمک‌کننده باشند؛ لذا برای گفتمان‌سازی‌های دقیقی که بتواند مشکلات، انحرافات و ناهنجاری‌های جامعه را حل کند و تبدیل به فرایندی شوند که مسائل نادرست جامعه را از بین ببرد، باید از این ظرفیت به‌درستی استفاده کرد.

 

* چگونه می‌توان از به ابتذال کشیده‌شدن مناسک دینی در جامعه جلوگیری کرد؟

بیشترین حوزه‌ای که باید در این زمینه برای آن کار بحث ارتقای معنوی مداحان و سخنرانان است. هرچقدر مداحان و سخنرانان از نظر معنوی و درجه‌ی معنویت تقویت شوند، مطمئناً مناسک دینی که به‌دست آنها برگزار می‌شود با معنویت بیشتری صورت خواهد گرفت و خیلی از ابتذال‌ها و تحریف‌هایی که امکان دارد در آن مناسک اتفاق بیفتد، از بین خواهد رفت. نکته‌ی دیگر نظارت ما بر جلسات عزاداران و هیئات باید بیش از پیش باشد؛ البته نظارت هست؛ ولی باید در سطح کلان‌تر و بیشتر صورت بگیرد. به‌فرض استفاده از اشعاری که برخی از مداحان جوان ما دارند و از قالب‌های شعری برخی خواننده‌های پاپ استفاده می‌کنند. این موارد باید مورد تذکر قرار گیرند و مورد رصد قرار بگیرند تا این اشتباهات کم و کمتر شود؛ اما متأسفانه گاهی این‌قدر دقت نمی‌شود که حتی در رسانه‌ی ملی هم شاهد این خلط‌ها هستیم. این‌ها موارد مهمی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.

لینک کوتاه مطلب : http://fekrat.net/?p=10457