ده فیلم سینمایی که با گیشه جلو رفتند

سينما سه رکن اساسي دارد. هنر، رسانه و صنعت، مهمترين ارکاني است که سينما را راهبري و براي آن خط مشي اتخاذ مي‌نمايند تا چارچوب فرمي و محتوايي خود را مبتني بر يک قواره مشخص تعيين کند

اقتصاد سینما به روایت گیشه

شاید کمتر کسی باورش می‌شد که وضعیت سینما به قدری مبهم گردد که با بروز یک بیماری همه‌گیر توجه‌ها به‌سمت شبکه نمایش خانگی با تمام مشکلات و مصائب آن جلب شود. سینما روندی را به پیش می‌برد که گیشه و اقتصاد به‌عنوان رکن اصلی آن مورد توجه قرار می‌گیرد، فیلم‌ساز و تهیه‌کننده برای فروش اثر برنامه‌ریزی جدی می‌کردند و بر روی سود آن حساب ویژه باز شد اما کرونا همه چیز را تغییر داد و شاهد یک تغییر روند جدی بودیم.

سینما سه رکن اساسی دارد. هنر، رسانه و صنعت، مهمترین ارکانی است که سینما را راهبری و برای آن خط مشی اتخاذ می‌نمایند تا چارچوب فرمی و محتوایی خود را مبتنی بر یک قواره مشخص تعیین کند و همین مسیر سبب شد تا به‌خصوص در ده سال اخیر اتفاقات عجیب و غریبی در سینما رخ بدهد و قالبی ساخته شود که بسیاری از کارگردانان ناگزیر از رعایت آن در صحنه باشند تا بتوانند اقتصاد اثر را تأمین کنند.

 

سینما با گیشه تعریف میشود

سلبریتیسم با ادبیات شبکه‌های‌ اجتماعی بازتعریف شده و شهرت اجتماعی به میزان رضایت و بازخوردی است که در قامت این مدیا نسبت به آن چهره مطرح وجود دارد. در واقع سلبریتی زنده کسی است که روزانه در صفحه شخصی خود فعالیت دارد و بسته به میزان محبوبیت، لایک و کامنت دریافت می‌کند، فن‌پیج‌های متعدد برایش تأسیس می‌شود و از زندگی او کلیپ و عکس تولید می‌کنند و سایت‌های مختلف به خصوص رسانه‌های زرد فعالیت او را پوشش می‌دهند.

این سلبریتی تبدیل به کنشگر اجتماعی می‌شود و می‌تواند با ایجاد کمپین‌های مختلف از عملکرد خود بازخورد بگیرد. در واقع سلبریتی‌ها با کمپین‌ها و چالش‌های مجازی‌شان در رسانه‌های بازتابی دیده می‌شوند. کمپین‌ها به خصوص در حوزه اعمال خیرخواهانه برایشان مخاطب می‌آورد، مقبولیت ایجاد می‌کند و تأثیرگذاری‌شان را هم بالا می‌برد.

رسانه‌های بازتابی مانند تی وی پلاس به‌عنوان یک «سوم شخص» راوی رفتارها و کنشگری فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی۱ سلبریتی‌ها هستند و با پوشش رفتارهای خیرخواهانه، کمک‌ها، کمپین‌های این گروه پرمخاطب، هم از این جماعت برای رسانه خود ضریب می‌گیرد و هم به این چهره‌ها در راستای تحقق اهداف‌شان کمک می‌کند و در برجسته‌ کردن و بالا آوردن یک چهره در رسانه تأثیر زیادی دارد. خواننده‌های غیرمعروفی یا بازیگران نیمه معروفی که با حضور چالشی در این رسانه ضریب گرفتند. مانند خواستگاری یک دختر معمولی از محمدرضا گلزار یا صحبت‌های پرواکنش سیدجواد هاشمی درباره گلشیفته فرهانی که مورد توجه مخاطبان متفاوت از قشرهای مختلف جامعه شد.

حال با این تعریف، عوامل اصلی یک اثر به‌دنبال چهره‌هایی هستند که بیشترین کنشگری را در فضای مجازی داشته باشد و همین مسئله یک رقابت ناپیدایی در دیده شدن برای سلبریتی‌ها به وجود می‌آورد تا به هر طریقی به‌دنبال تأثیرگذاری۲ یا تعامل۳ باشند و به این وسیله دیده شوند. نعره‌های سحر زکریا یا ایجاد کمپین رقص توسط امین زندگانی برای پرستاران در دوران کرونا نیز در همین رده‌بندی جای می‌گیرد.

این روزها دیگر برای فیلم به‌دنبال بازیگر نمی‌روند و به‌دنبال بازیگر در قواره کاراکتر نیستند، بلکه اثر را با معیارهای بازیگر خاص‌شان تنظیم می‌کنند و همین مسئله سبب شده است که کیفیت فرمی و محتوایی کار به‌شدت پایین بیاید و تنها یک دورهمی جذاب ساخته شود تا مخاطب سرگرم شود و نه از حیث برجستگی بصری و مؤلفه‌های فرمالیستی و نه از حیث محتوایی، کشش و مضمون فیلمنامه چیزی عایدش نشود.

 

سرعت تغییر سالانه در روند پرفروشترین فیلمهای سالانه

هر ساله روند جایگزینی آثار سینمایی در کشور کمی کند به پیش می‌رفت. از اخراجی‌ها(۲)۴ و عقاب‌ها۵ که پنج سال متوالی به‌عنوان پرفروش‌ترین فیلم‌ سینمای ایران در جایگاه خود ماند تا دو سریال کلاه قرمزی و پسرخاله۶ و مرد عوضی۷ که سه سال در صدر ماندند و نهایتاً عروس۸، کما۹ و اخراجی‌ها۱۰ هر کدام دو سال در صدر پرفروش‌ترین فیلم سینمای ایران جای گرفته بودند. از سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ که آخرین دوران گشایش سینماها در کشور بود، هر سال یک فیلم به عنوان پرفروش‌ترین اثر سینمایی معرفی می‌شد و البته در بعضی موارد فاصله معناداری از همدیگر پیدا می‌کنند. (ر.ک: نمودار شماره ۱)

مسئله سوپراستار و نحوه به کارگیری آن در فیلم به‌خاطر اینکه گیشه پرفروشی داشته باشد، به‌عنوان یک علم جدی مورد توجه سینماگران قرار می‌گیرد و چهره‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی از محبوبیت بالایی برخوردارند، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند و در آثار متنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرند، این در حالی است که بعضی بازیگران با وجود تخصص کافی و مهارت لازم در کنار جذابیت کارشان، به همین دلیل خیلی مورد توجه قرار نمی‌گیرند.

چهره‌هایی که بی‌صدا آمدند و بی‌صدا هم رفتند و با نبودشان هیچ اتفاقی در دنیای هنر و رسانه رخ نداد و بابت حذف آن‌ها هیچ بیانیه‌ای صادر نشد، فارغ از اینکه در باب ممنوع التصویری بعضی از سلبریتی‌ها این روزها در فضای مجازی به‌خصوص اینستاگرام یک بحران فرهنگی-اجتماعی ایجاد می‌کنند و حتی گاهی کار را تا واکنش وزیر ارشاد نیز پیش می‌برند.

 

پرفروشترین آثار سینمای ایران

نمودار شماره ۲ نشان‌دهنده ده فیلم پرفروش سینمای ایران است که از سال ۱۳۶۴ تا کنون ثبت شده است.

نمودار شماره ۳، ده فیلم پرفروش‌ با درنظر گرفتن تورم را مورد بررسی قرار داده است.

با بررسی ده فیلم سینمایی پرفروش که بر اساس معیار تورم انتخاب شده است، به این نکته می‌رسیم که بیشترین میزان فروش هنوز برای فیلم سینمایی اخراجی‌ها۲ باقی مانده که پر از بازیگران مشهور، معروف و محبوب سینمای ایران است و در همه این ده فیلم به خوبی از بازیگران معروف و سلبریتی بهره برده شده است.

 

اخراجی‌ها۲

امین حیایی، اکبر عبدی، منوچهر آذر، حسام نواب‌صفوی، سید‌جواد هاشمی، لیلا بلوکات، ارژنگ امیرفضلی، سپند امیرسلیمانی، محمدرضا شریفی‌نیا، فخرالدین صدیق‌شریف، شهره لرستانی، جوادرضویان، نیوشا ضیغمی، شیلا خداداد، مهران رجبی و … از بازیگران نام آشنا و چهره‌های معروف سینما و تلویزیون هستند که در این اثر حضور دارند، در واقع مسعود ده نمکی برای بازی‌های کوتاه و حتی داستان فرعی اثر نیز از بازیگران مطرح استفاده کرده است. در واقع ۲۸ بازیگر اصلی در این فیلم ۱۱۴ دقیقه‌ای حضور داشتند که محمدرضا شریفی‌نیا، امین حیایی و جواد رضویان از بازیگران به‌شدت معروف و مطرح در آن دوره به حساب می‌آمدند.

 

هزارپا

در این  فیلم از ۱۹ بازیگر اصلی استفاده کرده است که از جمله چهره‌های معروف این اثر می‌توان به رضا عطاران و جواد عزتی اشاره کرد که در سال‌های اخیر بازیگران زیادی را به سینما کشانده‌اند. همچنین سارا بهرامی، مهران احمدی، لاله اسکندری و … نیز از بازیگران دیگر این اثر هستند که چهره‌های محبوب و معروفی به شمار می‌روند.

 

نهنگ عنبر۲: سلکشن رویا

در این فیلم نیز از ۹ بازیگر مطرح و معروف استفاده کرده است که شاخص‌ترین آن رضا عطاران و مهناز افشار است و بعد از آن ویشکا آسایش، حسام نواب‌صفوی، رضا ناجی، امیرحسین آرمان و … نیز حضور دارند. این فیلم نیز به‌خاطر حضور پررنگ مهناز افشار و رضا عطاران مورد توجه قرار گرفت و البته بازی موفق این زوج هنری در نهنگ عنبر۱ نیز بی‌تأثیر نبود تا بهانه‌ای برای دیدن این فیلم توسط مخاطبان بیشتری در سینما بشود.

 

مطرب

این فیلم با حضور هفت بازیگر اصلی به نمایش درآمد که مهمترین نقطه قوت آن حضور پرویز پرستویی در کنار الناز شاکردوست که مورد توجه قرار گرفت و البته حضور محسن کیایی که در عرصه طنز پیشتاز شده است. البته بازی عایشه گل‌جوشکن در این فیلم و تک‌خوانی یک زن در کنسرت برای اولین بار بعد از انقلاب اسلامی اتفاقی بود که جذابیت بیشتری برایش ایجاد کرد. بخشی از این فیلم در خارج از کشور ضبط شد و بازیگر زن بدون حجاب حضور داشت. مصطفی کیایی نویسنده، تهیه کننده و کارگردان این اثر ۵.۵ میلیارد تومان برای فیلم هزینه کرد و ۳۸.۵ میلیارد تومان نیز فروخت.

 

آینه بغل

در این فیلم ۸ بازیگر مطرح حضور دارند که محمد‌رضا گلزار، جواد عزتی، یکتا ناصر و نازنین بیاتی از جمله بازیگران مطرح این روزهای سینما هستند و حتی در شبکه نمایش خانگی نیز (عاشقانه و گیسو) گیشه خوبی برای تهیه‌کنندگان رقم زدند. همچنین بهاره رهنما حضوری کمرنگ دارد اما این بازیگر از فعالان اینستاگرامی و سلبریتی در این فضا به حساب می‌آید که مخاطب زیادی دارد و همین بهانه خوبی برای دیده شدن کار با وجود ضعف‌های عمده آن می‌دهد.

 

گشت ارشاد۲

نگاه ساختارشکنانه و نقد وضعیت فرهنگی موجود و استفاده از ادبیاتی هنجارشکنانه مهمترین دلیل برای جذب مخاطب خاکستری است، با این وجود ۱۴ بازیگر اصلی در این فیلم حضور دارند که حمید فرخ‌نژاد، ساعد سهیلی، پولاد کیمیایی، بهاره افشاری و ترلان پروانه از بازیگران محبوب و مطرح سینما هستند و بعد از آن مهدی ماهانی و امید روحانی نیز در این فیلم نقش آفرینی می‌کنند. البته موفقیت این فیلم در بخش اول بی‌تأثیر نبوده است.

 

من سالوادور نیستم

در این فیلم هشت بازیگر حضور دارند که رضا عطاران و یکتا ناصر به‌عنوان دو چهره معروف و مطرح سینمای ایران به نقش آفرینی می‌پردازند. البته داستان فیلم و حضور دو بازیگر زن در کنار فیلمبرداری بخشی فیلم در خارج از کشور و حضور بازیگران بی حجاب نیز در نوع خود قابل توجه است.

 

خوب بد جلف

این فیلم ۱۷ بازیگر را در خود جای داده است که بازیگرانی همچون حمید فرخ‌نژاد، پژمان جمشیدی و سام درخشانی از چهره‌های محبوب سینمای ایران حضور دارند که در کنار آن‌ها ویشکا آسایش، مانی حقیقی، امیرمهدی ژوله، مهراب قاسم‌خانی، بهاره رهنما، علی اوجی، نیوشا ضیغمی و آزاده صمدی حضور دارند که هر کدام به نوعی مورد توجه بخشی از علاقمندان به سینما هستند. این فیلم در سی و پنجمین دوره از جشنواره فیلم فجر جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را دریافت کرده است.

 

محمدرسول الله

۲۱ بازیگر نقش آفرینی در این فیلم را بر عهده داشتند که مهدی پاکدل، محسن تنابنده، مینا ساداتی و ساره بیات از جمله بازیگران مطرح در این فیلم به شمار می‌روند و بازیگرانی چون داریوش فرهنگ، علیرضا شجاع نوری، رعنا آزادی ور، نسرین نصرتی و … نیز حضور داشتند. این فیلم با وجود هزینه ۶۳ میلیارد تومانی، تنها ۱۴.۶ میلیارد تومان در ایران فروخت که همین مسئله انتقاد بسیاری را به همراه داشت. هر چند محمد رسول الله توانست افراد زیادی را به سینما بکشاند اما این توفیق را نداشت که به میزان هزینه‌کرد خود، افرادی را به عرصه سینما بکشاند، هر چند فروش بین‌المللی این اثر نیز مورد توجه است اما در ایران اقبال خیلی زیادی به آن نشد.

 

فروشنده

در این فیلم ۱۴ بازیگر حضور داشتند. اما شهاب حسینی و ترانه علیدوستی در کنار کارگردانی اصغر فرهادی مهمترین دلیل فروش بالای این اثر است. چرا که این سه شخصیت از افراد پربحث و محبوب در شبکه‌های اجتماعی به حساب می‌آیند. مهدی کوشکی، بابک کریمی، مینا ساداتی، فرید سجادی حسینی، احترام برومند و … نیز از بازیگران دیگر این فیلم هستند. در واقع یکی از دلایل فروش بالای این فیلم در کنار حضور شهاب حسینی، ترانه علیدوستی و اصغر فرهادی می‌توان به رقابت سنگین ایدئولوژیک این اثر با فیلم سینمایی اخراجی‌ها۳ نیز بی‌تاثیر نبود.

 

نگاهی به ده چهره پرمخاطب در آثارپرفروش

هرچند بعضی از فیلم‌های سینمایی پرفروش ایران قبل از پدید آمدن اینستاگرام در کشور ثبت شدند اما بی‌تردید نقش جدی چهره‌های نقش اول آن‌ها در این شبکه اجتماعی قابل تأمل است. این زنجیره انسانی هماهنگ که یک رسانه تعاملی ایجاد کرده تا با مخاطب خود بدون واسطه سخن بگوید و هواداران خود را گرد محورش جمع کند، مسئله را بسیار متفاوت‌تر می‌کند. هر چند بعضی بازیگران مانند ترانه علیدوستی رویکرد سیاسی تندی علیه حاکمیت ایران دارد و همچنین کامنت‌ها را محدود کرده است اما تنها صفحه آن‌ها تعیین‌کننده موضوع نیستند.

گاهی فن پیج‌های موفق توانستند به این چهره ضریب بدهند یا رسانه‌های بازتابی نقش موفق‌تری داشتند و گاهی صفحه شخصی به‌دلیل مهارت بالای سلبریتی در استفاده از آن مورد توجه قرار می‌گیرد. بی‌تردید بعضی از چهره‌ها با وجود کاربران میلیونی صفحه‌شان اما هنوز فهم درستی از شبکه اجتماعی ندارند اما بعضی چهره‌ها مانند بهاره رهنما به خوبی برای مخاطب خود بازخورد می‌گیرند و با وجود اینکه بازی جدی از سوی آن‌ها تاکنون در سینمای ایران ثبت نشده است اما به خوبی یک جریان فکری را در فضای شبکه‌های اجتماعی مدیریت می‌کنند.

با بررسی صفحه اینستاگرام بهترین بازیگران آثار فوق، تحلیلی از میزان حضور و فعالیت آن‌ها در اینستاگرام به دست می‌آید که در نمودار شماره ۴ قابل مشاهده است.

 

کلام آخر

با بررسی محتوایی این ده اثر می‌توان به این نکته اشاره کرد که هشت اثر اول از مضامین طنز برخوردار هستند و تنها دو فیلم محمد رسول و فروشنده از مضامین طنز برخوردار نیستند. البته می‌توان مستند به تاریخ سینمای ایران، عنوان کرد که محمد رسول الله به دلیل فاخر بودن اثر و استفاده از بهترین‌های سینما توسط مجیدی برای این کار و رقابت ایدئولوژیک اصلاح‌طلبان در فروشنده با اخراجی‌ها(۳) اثر مسعود ده‌نمکی مهمترین دلیل پرفروش‌ شدن این دو اثر در تاریخ سینمای ایران به حساب آورد.

در واقع طنز با بن‌مایه هنجارشکنی و برخورد دوگانه با نگرشی نقادانه و طعنه‌آمیز به مسائل فرهنگی می‌تواند دلیل دیگری برای پرفروش شدن آثار طنز به شمار بیاید. سوپراستارهایی همچون رضا عطاران، سعید آقاخانی، جواد عزتی، ترانه علیدوستی، بهاره رهنما و بسیاری از بازیگرانی که در اینستاگرام حضوری فعال دارند، دلیل جدی‌تری برای گیشه باشد، چرا که گاهی از یک بازیگر مانند گلزار (ساخت ایران)، بهاره رهنما و … به‌مدت چند دقیقه بازی گرفته می‌شود تا فقط در بنر تبلیغاتی فیلم نام و تصویر این سوپراستار برای فروش بیشتر فیلم آورده شود.

در حال حاضر سریال‌های شبکه نمایش خانگی مانند هیولا ساخته مهران مدیری و گیسو ساخته منوچهر هادی حضور سلبریتی‌ها تعیین کننده است و کار به‌شدت پرزرق و برق، اشرافی و تجملی ساخته شده است تا برق طلای کار بتواند مخاطبی را به صحنه بیاورد.

 

پینوشت

  1. خیلی معدود پیش می‌آید که یک سلبریتی حاضر شود تا همه سرمایه خود را پای یک جناح سیاسی بیاورد. درست است که امثال حمید فرخ نژاد، مرحوم مشایخی و سلبریتی‌های دیگر از یک جناح سیاسی در زمان انتخابات حمایت می‌کنند اما بدون شک سلبریتی‌های کمی همچون لیلی رشیدی یا باران کوثری پیدا می‌شوند که حضور سیاسی فعال و جنجال برانگیزی در راستای تحقق امور حزبی دارند و نگاه حزب‌گرایانه وابسته به اندیشه بزرگان سیاسی‌شان بر آن‌ها حاکم باشد.
  2. ایمپرشن (impression) به معنای «تعداد دفعاتی است که پست شما دیده می شود» نیز ترجمه می‌شود.
  3. اینتراکشن (interaction) به معنای کنش و واکنش و اثر متقابل نیز گفته می‌شود.
  4. سال‌های ۸۸ تا ۹۲ به مدت پنج سال پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران ماند.
  5. سال‌های ۶۴ تا ۶۸ زمانی بود که فیلم سینمایی «عقاب‌ها» پرفروش‌ترین اثر سینمایی ایران بود.
  6. سال‌های ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۵.
  7. سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۷۹.
  8. سال ۱۳۷۰ و ۱۳۷۱.
  9. سال ۱۳۸۳ و ۱۳۸۴.
  10. ۱۳۸۶ و ۱۳۸۷.

 

لینک کوتاه مطلب : http://fekrat.net/?p=4460