گفتگوی فکرت با دکتر مجتبی رحماندوست؛

نگاهی به معارف حسینی

عده‌‌ای ظرفیتِ تحمل معارف حسینی را ندارند و با مصالح آن‌‌ها ارتباطی ندارد. عده‌‌ای نیز با گذشت زمان، توانایی دست‌‌یابی به آن را ندارند.

واقعه عاشورا در سال ۶۱ هجری قمری در صحرای کربلا نه تنها یک واقعه معمولی بلکه دارای معارف بسیار غنی و گسترده‌ای است که شناخت آن نیاز به همت اندیشورزان و متفکران است. «فکرت، رسانه اندیشه و آگاهی» پیرامون معارف حسینی با دکتر مجتبی رحمان‌‌دوست، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران به گفتگو نشسته است. آنچه در ادامه می‌آید، مشروح این گفتگوست.

 

* پیش از هر چیز بفرمایید که وقتی از معارف حسینی سخن می‌گوییم، به‌طور آشکار مقصود چیست؟

باسمه تعالی؛ با سلام و وقت بخیر خدمت خوانندگان محترم رسانه فکرت؛ به نظر بنده معارف حسینی نشان و حکایت از پنج نکته دارد که عبارتند از:

  • همه‌‌ی هستی اسلام؛
  • تداوم اسلام به خون حسین(ع) است؛
  • اسلام به دنبال حکومت است و صرف تبلیغ، سخنرانی و منبر نیست؛
  • اسلام با حکومت جور مخالف است و تا پای جان، به جنگ آن بر می‌‌خیزد؛
  • و دیگر این‌‌که نشان از مظلومیت، حماسه، سوگ، اشک، ادبیات هنر مقاومت، مظلومیت و حقانیت اسلام دارد.

* از آنجا که معارف حسینی کل میراث نوشتاری و گفتاری را درباره امام حسین(ع) و نهضت ایشان در طول تاریخ در برمی‌گیرد، آیا از طریق این معارف می‌توان به شناخت درست و دقیق نهضت حسینی پرداخت؟

در پاسخ به این سؤال باید گفت که طبعاً به صورت صد درصدی خیر؛ لکن در تداوم حرکت طولی و عمقی که در سیر تاریخ علما و متفکرین داشته‌‌اند، شناخت‌‌های جدیدی حاصل شده است؛ بنابراین ما چاره‌‌ای نداریم جز از این منابع استفاده و بهره گیریم. این مسئله همانند «دفاع مقدس» می‌‌باشد و ممکن است شخصی سؤال کند که آیا کتب دفاع مقدس، به معنای واقعی کلمه، نشان از حقیقت دفاع مقدس دارد یا خیر؟ من در پاسخ می‌‌گویم: «خیر»؛ لکن چاره‌‌ای نداریم جز کتب تاریخ، داستان کوتاه، رمان، تاریخ شفاهی، خاطرات شفاهی و… که به معرفی دفاع مقدس می‌‌پردازند. بنابراین نهضت حسینی را نیز باید از منابع آن شناخت و قطعاً اگر نتوان به کل یک چیز دست یافت، نباید از کل آن نیز چشم پوشید. آب دریا را اگر نتوان کشید/ هم به قدر تشنگی باید چشید

* معارف حسینی از سویه‌ها و جنبه‌های تاریخی دور شده‌اند و عناصری بر آنها غلبه کرده‌اند که ما را از آن حرکت اصیل عاشورایی دور ساخته‌اند. دلایل این امر به نظر شما چیست؟

به اعتقاد بنده، عناصری که بر معارف حسینی غلبه کرده است، قطعاً در دور کردن ما از حرکت اصیل عاشورایی نقش دارد؛ لکن نمی‌‌تواند آدمی را به صورت کامل از آن راه باز دارد. علل این دور شدن‌‌ها برخی به دست دشمنان دانا می‌‌باشد که دلشان امام حسین(ع)، فرهنگ حسینی، عاشورا و شهادت را نمی‌‌خواهد. در زمان خود حضرت(ع) این قشر افراد یافت می‌‌شد و در تداوم تاریخ نیز یزیدیان زمان همواره بودند و به‌عنوان وسیله‌‌ای برای دور کردن ما از معارف حسینی می‌‌باشند. برخی دیگر از علل دور شدن‌‌ها نیز به دست دوستان دانا رقم می‌‌خورد. آن‌‌ها همه اشک، سوگ، معجزه آسمانی، الهی و غیر زمینی دیده‌‌اند؛ لکن نمی‌‌دانند که امام حسین(ع) غیرزمینی نیز می‌‌باشد و برای احیای امر دین قیام کرده بود. بنابراین این دور شدن‌‌ها طبیعی می‌‌باشد و بر ماست که از آن جلوگیری نماییم.

* تصویری که برخی از امام حسین(ع) و قیام وی عرضه می‌دارند خیلی با واقعیت تاریخی مطابقت ندارد. درست است؟

بله درست است و اتفاقا اگر غیر از این بود، جای بسی تعجب داشت؛ چرا که عده‌‌ای ظرفیتِ تحمل معارف حسینی را ندارند و با مصالح آن‌‌ها ارتباطی ندارد. عده‌‌ای نیز با گذشت زمان، توانایی دست‌‌یابی به آن را ندارند. امروزه از فاصله جنگ تحمیلی، حدود ۳۰ و اندی سال می‌‌گذرد؛ بخشی از عواقب، حقایق و واقعیت‌‌ها ممکن است در دست تحریف قرار بگیرید؛ لکن ما چاره‌‌ای نداریم به این جنگ ادامه دهیم تا عمق مطالب، حقایق و واقعیت‌‌های دفاع مقدس و عاشورا را از دل تاریخ به بیرون بکشیم و نگذاریم دفن شود؛ چرا که اینان وسیله‌‌ای برای نجات اسلام و حسینی‌شدن مسیر تاریخِ آینده اسلام است.

* به نظر می‌رسد که منابع تاریخی نزدیک‌تر به واقعه عاشورا که در سده‌های سوم و چهارم شکل گرفتند، امروزه یا کمتر در دسترس هستند یا به دلایلی از میان رفته‌اند. به نظر شما چگونه می‌توان در غیاب یا کمبود این منابع، معارف اصیل حسینی را بازسازی کرد؟

بنده معتقدم منابع اولیه وجود دارد و معدوم نیست؛ اما کمتر در دسترس است. لذا بر علما و ذوب‌‌شدگان در فرهنگ حسینی ضروری می‌‌باشد که آن‌‌ها را در دسترس قرار دهند و سپس به مدل‌‌های امروزی ارائه دهند و به تولید آثاری با سطح مخاطبین متفاوت اقدام نمایند. فرهنگ قابل استفاده خانم‌‌ها، کودکان، نوجوانان، بزرگسالان، علما، آزادی‌‌خواهان مسلمان و غیرمسلمان را از عمق منابع موجود در تاریخ مرتبط با معارف حسینی استخراج نمایند و تابلوهای جدیدِ نقاشی شده از معارف حسینی را به نسل جدید ارائه دهند.

* بسیار ممنون از ارائه نکات ارزشمندتان؛ در پایان چنان‌چه نکته‌‌ای باقی مانده است که در سؤالات به آن پرداخته نشده است را بفرمایید.

در پایان باید گفت شکر خدا که حسین(ع) داریم و مبادا که در مورد آن حضرت کوتاهی کنیم و در قیامت جوابی برای آن نداشته باشیم. بنابراین همان‌‌طور که در طول تاریخ و تا امروز امام حسین(ع) در دل، شعارها و مراسمات مردم باقی مانده است؛ باید تلاش داشت تا حد امکان آن را دولتی نکنیم. نفس مردمی بودن حسین(ع) و معارف حسینی، بزرگ‌‌ترین سرمایه‌‌ایست که باعث می‌‌شود هیچ دولت حکومتی و خصوصاً هیچ حکومت زور، ظلم و جوری نتواند به محو و ناپدیدی این معارف تلاش نماید. ان‌شاءالله در صحرای کربلا، جزء پیروان امام حسین(ع) و برخورداران از شفاعت ایشان باشیم.

لینک کوتاه مطلب : http://fekrat.net/?p=10394