در گفتگو با دکتر لیالی واکاوی شد؛

حوزه‌ی انقلابی و تحقق عدالت اجتماعی

حوزه‌ی انقلابی، حوزه‌ای است که باید مطالبات و مسائل نظام حاکمیت اسلامی و انقلاب اسلامی را پاسخ دهد. حوزه در کنار حکومت اسلامی، امام و رهبری اسلامی و انقلاب اسلامی قرار می‌گیرد.

انقلاب اسلامی در سال 1357 از نهاد حوزه‌های علمیه پدید آمده است و استمرار و تداوم آن نیز به حوزه‌های علمیه وابسته است. از همین رو، «فکرت، رسانه اندیشه و آگاهی» برای تبیین نقش حوزه علمیه در تحقق عدالت اجتماعی با حجت‌الاسلام دکتر محمدعلی لیالی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی و سردبیر مجله‌ی حکومت اسلامی گفتگویی داشته است. آنچه در ادامه می‌آید، مشروح این گفتگوست. 

 

* منظور از حوزه‌ی انقلابی چیست؟

بسم الله الرحمن و الرحیم. بحث حوزه‌ی انقلابی و نقش آن در تحقق عدالت اجتماعی یکی از بحث‌های مهم و پرچالش مباحث فکری و معرفتی ما محسوب می‌شود. حوزه‌ی انقلابی، حوزه‌ای است که باید مطالبات و مسائل نظام حاکمیت اسلامی و انقلاب اسلامی را پاسخ دهد. حوزه در کنار حکومت اسلامی، امام و رهبری اسلامی و انقلاب اسلامی قرار می‌گیرد. حوزه نمی‌تواند انقلابی نباشد؛ چون اساساً انقلاب متعلق به حوزه است و حوزه هم متعلق به انقلاب است. انقلاب اسلامی به‌عنوان میراث تشیّع در تاریخ توسط حوزه‌ی علمیه به‌ویژه حوزه‌ی علمیه‌ی قم شکل گرفت. بنابراین انقلاب، فرزند حوزه است و حوزه نمی‌تواند از سرپرستی فرزند خود غفلت ورزد.

* ویژگی‌ها و مؤلفه‌های حوزه‌ی انقلابی چیست؟

1- تسلط گفتمان امام و رهبری در این حوزه: این حوزه باید بر اساس ملاک‌ها و معیارهای مورد مطالبه و مورد نیاز امام و رهبری حرکت کند و در برابر آنچه در تحقق نظام و حاکمیت اسلامی لازم است، پاسخگو باشد.‌ حوزه‌ی علمیه در طی بیش از چهار دهه از انقلاب اسلامی، انقلابی بود و در هر جایی‌که به حضور حوزه نیاز بود (از پیدایش انقلاب تا مدیریت انقلاب، حفظ و حراست از انقلاب و دفاع مقدس) حوزه حضور داشت، دارد و خواهد داشت. البته ایراداتی بر حوزه و حوزه‌ی انقلابی و برخی از عملکردها وارد است. خلاصه‌ی کلام این‌که حوزه‌ی انقلابی؛ یعنی همراهی با گفتمان امام و رهبری.

2- عدالت و تحقق همه‌جانبه‌ی آن در جامعه: عدالت جدای از این‌که به‌عنوان یک مقوله‌ی شرعی و دینی برای ما مسلمانان مطرح است، عدل و عدالت به‌عنوان یکی از اصول لایتیغر شیعی است. بنابراین وظیفه‌ی همه‌ی ما مسلمانان کمک به تحقق عدل و عدالت است. اما این اصل یک اصل عقلانی و اجتماعی هم است؛ یعنی جامعه‌ای می‌تواند توسط عقل حاکمیت شود که در آن عدالت حاکم باشد. عدالت ماهیت عقلی دارد؛ زیرا اگر عدالت در جامعه محقق نشود، آن جامعه در تحجر و ظلم فرو خواهد رفت. تحقق عدالت اجتماعی از وعده‌های همه‌ی مکاتب، مذاهب، حکومت‌ها و نظامات سیاسی است. بنابراین حکومت اسلامی به‌خصوص نظام اسلامی و حوزه به‌خصوص حوزه‌ی انقلابی باید دنبال تحقق عدالت اجتماعی و همه‌جانبه باشد.

* ملاک‌های جامعه عدالت‌محور چیست؟

اگر در جامعه‌ای همه‌ی افراد بتوانند از عدالت سخن بگویند و از مناصب و مواهب خدادادی در نظامات سیاسی، طبیعی و اجتماعی بهره ببرند، آن جامعه بر محوریت عدالت و عدالت‌خواهی استوار است؛ اما اگر مناصب، مواهب و نعمت‌ها در اختیار بخشی از جامعه بود و اکثریت جامعه از بهره‌وری از مناصب و مواهب حکومت و نظام سیاسی برخوردار نباشند، در این جامعه تحقق عدالت سخت است. از مهمترین نمادها و نمودهای عدم تحقق عدالت در جامعه وجود فقر، فساد و تبعیض در جامعه است. اگر در جامعه‌ای فقر و فساد سازمان‌یافته وجود داشت، طبیعتاً چنین حکومتی در تحقق عدالت ناکام خواهد بود. معنا ندارد که در جامعه عده‌ای از سیری بمیرند و عده‌ای از گرسنگی. ملاک تحقق عدالت و عدالت‌خواهی بهره‌وری همه‌ی افراد جامعه بر اساس توانایی‌ها، ظرفیت‌ها، کار و تلاش آنها خواهد بود.

نقش رویکرد عدالت‌خواهی و عدالت‌طلبی نیز با حفظ روحیه‌ی انقلابی بسیار مهم است. حوزه‌ی انقلابی باید برای تحقق عدالت و عدالت‌خواهی تلاش کند. عدالت و عدالت‌خواهی بدون معنویت و معنویت‌خواهی و بدون امامت و ولایت به سرانجام نخواهد رسید. عدالت‌خواهی افراطی گاهاً از امامت پیشی می‌گیرد و پدیده‌ی خوارج را شکل می‌دهد. عدالت زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار امامت و ولایت باشد. میزان عدالت امامت و ولایت جامعه است. اگر حوزه‌های علمیه پاسبان‌های بیداری باشند هم در تحقق عدالت و عدالت‌خواهی و هم در مطالبه‌ی عدالت و عدالت‌خواهی قطعاً بسیاری از معضلات اجتماعی و مشکلات فرهنگی در جامعه بر طرف خواهد شد. یکی از مهمترین علل و اسباب آسیب‌های اجتماعی در جامعه فقدان عدالت و عدالت‌خواهی است. حوزه‌ی انقلابی با مدیریت صحیح عدالت‌خواهی و عدالت‌طلبی می‌تواند با شناخت دقیق مشکلات و معضلات اجتماعی به مقابله و مبارزه با آنها بپردازد.

حوزه‌ی انقلابی با رصد مشکلات و آسیب‌های فرهنگی جامعه می‌تواند به مقابله با این آسیب‌ها و معضلات فرهنگی بپردازد.

* آیا در تحقق عدالت اجتماعی موفق بودیم؟

اگر کسی در پاسخ به این سؤال بگوید موفق نبودیم، خطا کرده است و اگر بگوید موفق بودیم باز هم به خطا رفته است. مهم این است که در تحقق عدالت اجتماعی در برخی جاها موفق بودیم و در برخی از موارد موفق نبودیم. حوزه‌ی انقلابی و حکومت اسلامی در برخی زمان‌ها و مکان‌ها با توجه به موانع و محدودیت‌ها در تحقق عدالت اجتماعی موفق بوده است و در برخی از عرصه‌ها توفیق کمتری داشته است یا فاصله‌ی بسیاری با موفقیت داریم. باید علت عدم توفیق در برخی از عرصه‌های اجتماعی مورد رصد قرار بگیرد. بنابراین نمی‌توان به این سؤال پاسخ کلی داد. نوع افق و مبانی گفتمان ما بر مبنای دیدگاه امام و رهبری درست بوده و هست؛ اما کسانی که کارگزاران نظام اسلامی هستند و قرار است که عدالت اجتماعی را در جامعه عملاً تحقق بخشند، کوتاهی کرده‌اند و تا رسیدن به این افق‌ها فاصله‌ی زیادی داریم. ما در بسیاری از عرصه‌ها با موانع مهمی بر سر راه تحقق عدالت مواجه هستیم.

* چه پیشنهاد و راهکاری برای تحقق عدالت اجتماعی و عدالت همه‌جانبه در تمام عرصه‌های جامعه دارید؟

  • مفهوم عدالت و عدالت‌خواهی باید به‌عنوان یک امر متعالی و مترقی مورد مطالبه‌ی همه‌ی آحاد جامعه قرار بگیرد.
  • تبیین و تفسیر صحیحی از عدالت و عدالت‌خواهی و عدالت‌طلبی ارائه شود.
  • حوزه‌ی انقلابی باید مدیریت جریان عدالت‌خواهی و عدالت‌طلبی را در اختیار بگیرد؛ هم از مدیران مطالبه‌ی عدالت داشته باشد و هم با مردم در تحقق خواست عدالت اجتماعی همراهی کند و باید مواظب بیراهه‌ها و ریزش‌ها تحت نام عدالت و عدالت‌خواهی باشد که اگر عدالت‌خواهی از اندیشه‌ی امامت و ولایت فاصله گرفت، گرفتار پدیده‌ی خارجی‌گری خواهیم شد.
  • باید کارهای علمی انجام بگیرد. باید دست به پژوهش و تحقیق، همایش، کرسی و سمینارها در این زمینه زد و رابطه‌ی مدیران را با عامه‌ی مردم برقرار کرد.
لینک کوتاه مطلب : https://fekrat.net/?p=12256