گفتگوی فکرت با رئیس انجمن سواد رسانه‌ای قم؛

اربعین به‌مثابه یک رسانه‌ قدرتمند و قدسی

پیام این همایش باشکوه در پیاده‌روی اربعین همان پیام قیام عاشورا است. پیام اقتدار مسلمانان و شیعیان است. پیام انسان‌دوستی، نوع‌دوستی و مهمان‌دوستی است و پیام منتظران حضرت مهدی (ع) است.

یکی از وجوه واقعه عاشورا، رسانه‌ای بودن آن است. پیاده‌روی اربعین نیز یکی از وجوه رسانه‌ای بودن عاشورا به حساب می‌آید. از همین رو، «فکرت، رسانه اندیشه و آگاهی» گفتگویی با دکتر سیدمرتضی اسماعیلی‌طبا، عضو هیئت علمی دانشگاه و رئیس انجمن سواد رسانه‌ای قم داشته است. مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

 

دکتر اسماعیلی طبا ضمن تسلیت ایام عزاداری سالار شهیدان، بیشترین تأکید را بر پیاده‌روی بزرگ اربعین کرد و گفت: به‌نظر من انقلاب حضرت سیدالشهدا(ع) در عاشورا دو جنبه داشت. جنبه‌ی اوّل آن حماسه‌ی خونین حسینی است که به شهادت حضرت و یارانش منجر شد و بخش دوم که می‌توانیم بگوییم اگر نبود، فلسفه‌ی این قیام به نسل‌های بعدی منتقل نمی‌شد و در تاریخ مفقود می‌شد، در واقع بعد رسانه‌ای و بعد پیام عاشورا بود که توسط حضرت زینب(س) و کاروان اسرا و امام سجاد(ع) در اربعین اوّل و بعد از آن تا الان پیوست رسانه‌ای است. همین بعد دوم است که توانسته قیام عاشورا را در اذهان مردم زنده نگه دارد.

وی افزود: حرکت حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) و کاروان اسرا در اربعین، پیوست رسانه‌ای قیام مقدس امام حسین(ع) بود. این پیوست رسانه‌ای برای ما درس‌های بزرگی دارد و آن این است که اگر ما بخواهیم اهداف قیام را زنده نگه داریم باید پیام آن قیام را زنده نگه داریم و به نشر آن به مخاطبین در سراسر عالم مبادرت ورزیم. بنابراین ما می‌بینیم که بعد از قیام عاشورا صدها سال است که این سنت بزرگ پیاده‌روی و این حرکت بزرگ انسانی در عراق ادامه دارد و شیعیان، مسلمانان و حتی غیرمسلمانان جهان بعضاً در این پیاده‌روی بزرگ حضور پیدا می‌کنند و در این حرکت بزرگ انسانی شرکت می‌کنند. بنابراین ما درسی که از حضرت زینب(س) گرفتیم این است که پیوست رسانه‌ای عاشورا را هر سال تکرار کنیم.

ایشان خاطرنشان کرد:‌ بحمدلله در سال‌های اخیر و بعد از سقوط صدام، دیکتاتور عراق، می‌بینیم که این حرکت انسانی بزرگ هر سال شکوه انسانی بیشتری به خودش می‌گیرد و میلیون‌ها نفر از شیعیان و سایر مسلمانان و غیرمسلمانان از سراسر جهان این حرکت بزرگ را از نجف تا کربلا تجسم می‌بخشند و به رویت همه‌ی مردم جهان می‌رسانند. من می‌خواهم نگاهی خاص به این راهپیمایی داشته باشم که شاید کمتر به اربعین به این شکل نگاه شده و آن این است که در کنار ظرفیت‌های اربعین از جمله ظرفیت‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی که یک مانور بزرگ اقتدار شیعیان و مسلمانان است و نمایش قدرت بزرگ به جهانیان است.

این استاد دانشگاه با نگاه دیگری به مساله اربعین نگریسته و گفت: من اربعین را به مثابه‌ی یک رسانه‌ی بسیار قدرتمند و البته رسانه‌ی قدسی می‌دانم. اربعین یک رسانه است به تمام معنی‌الکلمه. دانشمندان علم ارتباطات برای رسانه‌ها کارکردهایی را برشمردند و به‌نظر من پیاده‌روی اربعین، این حرکت بزرگ کارکردهای اصلی رسانه را در خودش دارد. بعضی ازکارکردهای رسانه در علوم ارتباطات عبارتند از: کارکرد آموزشی، اطلاع‌رسانی، ایجاد هم‌بستگی، ایجاد بسیج مردم، برقراری ارتباط بین نسلی. تمام این ویژگی‌ها را ما در رسانه‌ی بزرگ پیاده‌روی اربعین می‌بینیم.

وی در ادامه گفت: این رسانه در حوزه‌ی آموزشی بسیاری از آموزه‌های حسینی را به همه‌ی مردم جهان منتقل می‌کند. مردمی که از قیام عاشورا و فلسفه‌ی آن اطلاعی ندارند، وقتی پیاده‌روی بزرگ اربعین را می‌بینند و از طریق رسانه‌های مختلف این حرکت بزرگ و شاید بتوان گفت وقتی بزرگترین راهپیمایی بشری در جهان را می‌بینند، یکی از کارکردهای مهم این حرکت، آموزش است. کسانی که از قیام حضرت، فلسفه‌ی آن، چگونگی آن و دلایل این قیام اطلاعی ندارند، همه‌ی این موارد را از طریق مشاهده‌ی این راهپیمایی عظیم آموزش می‌بینند؛ یعنی با قیام حسینی و فلسفه‌ی قیام حسینی آشنا می‌شوند و این یکی از مهمترین کارکردهای رسانه‌ای اربعین است. کارکرد دوم در حوزه‌ی اطلاع‌رسانی است. این راهپیمایی اقتدار، هم‌بستگی، وحدت، انسان‌دوستی، مهمان‌نوازی را به مردم اطلاع‌رسانی می‌کند. از همه مهمتر به مخاطب خود این پیام را منتقل می‌کند که رسانه‌ی اربعین رسانه‌ی منتظران مهدی (عج) است. این مانور بزرگ قدرت، مانور بزرگ منتظران است. در واقع ما در حال مخابره‌ی این پیام به دنیا هستیم که مانور پرشکوه اسلامی، مانور منتظران است؛

یعنی به دنیا می‌گوید: آنچه که ما را به سوی نظم نوین جهانی و غایت جهان و بردن جهان به‌سمت عدالت و آبادانی می‌برد، قیام حضرت مهدی و سربازان او هستند. این همه اقتدار در این مانور پرشکوه است. در جنبه‌ی اطلاع‌رسانی اقتدار و هم‌بستگی، وحدت را به نمایش می‌گذارد. یکی از جنبه‌های راهپیمایی اربعین این است که می‌بینیم عاشقان امام حسین (ع) چطور از زائران امام حسین(ع) عاشقانه و مخلصانه پذیرایی می‌کنند. حتی کفش زائران را واکس می‌زنند، لباس‌های آنها را می‌شویند. این نوعی انسان‌دوستی و مهمان‌نوازی مسلمانان را نشان می‌دهد. این هم از کارکردهای رسانه‌ای اربعین است و می‌تواند خنثی‌کننده‌ی تبلیغات ضددینی و ضدشیعی باشد که در دنیا در حال حاضر عده‌ای دارند روی آن کار می‌کنند.

رئیس انجمن رسانه قم به مدل های ارتباطی اشاره کرد و گفت: ما در علم ارتباطات مدل‌های ارتباطی داریم؛ یعنی هر مدل ارتباطی حداقل از یک فرستنده تشکیل شده است. ابتدا یک پیام و کانالی که این پیام را به مخاطب می‌رساند. هر مدل ارتباطی حداقل شامل این چهار عنصر است. همه‌ی این عناصر در پیاده‌روی بزرگ اربعین حضور دارند. فرستنده‌ی و تولیدکننده‌ی پیام همان راهپیمایان هستند که در پیاده‌روی اربعین شرکت می‌کنند و خود آنها تولیدکنندگان پیام و فرستندگان پیام هستند و واسطه و کانالی که این پیام را از فرستنده (پیاده‌روان) می‌گیرد، اقتدار این پیاده‌روی باشکوه است و پیام این همایش باشکوه همان پیام قیام عاشورا است. پیام اقتدار مسلمانان و شیعیان است. پیام انسان‌دوستی، نوع‌دوستی و مهمان‌دوستی است و پیام منتظران حضرت مهدی (ع) است. و نهایتاً گیرندگان پیام که در هر مدل ارتباطی در نهایت به مخاطب و گیرندگان پیام می‌رسیم. گیرندگان این پیام هم تمام مسلمانان و شیعیان و دوست‌داران حضرت امام حسین (ع) هستند. در واقع گیرندگان پیام هم دشمنان اسلام و مسلمین هستند و هم دوست‌داران حضرت. دوستان این نهضت پیام اقتدار و امید می‌گیرند و دشمنان این نهضت از این رسانه‌ی بزرگ اربعین پیام حساب بازکردن روی اقتدار مسلمین را دریافت می‌کنند.

اسماعیلی‌طبا خاطرنشان کرد: دشمنان پیام قدرت فراخوانی اسلام و قدرت اردوکشی اسلام را درک می‌کنند و این می‌تواند بیش از بیست میلیون نفر را در یک راهپیمایی بسیج کند و همه با هم هم‌بستگی، وحدت، دوستی و مهربانی از نقطه‌ای به نقطه‌ای و کیلومترها پیاده‌روی می‌کنند. در واقع به تمام معنا پیاده‌روی اربعین یک رسانه‌ی بزرگ است و آن رسانه‌ای قدسی است. به همین جهت لازم است که بنده به‌عنوان یک کارشناس رسانه و ارتباطات پیشنهادمی کنم که این شعار در پیاده‌روی امسال داده شود و آن شعار این است:«هر زائر یک رسانه»؛ یعنی هر زائر برای خودش یک رسانه باشد؛ یعنی هر زائری که در این مسیر پیاده‌روی می‌کند این مأموریت را به‌عهده بگیرد که خودش را به‌عنوان یک رسانه‌ی اربعینی ببیند یا به‌عنوان کسی که بتواند پیام اربعین را به اندازه و سهم خودش به همه مخاطبان در سراسر عالم مخابره کند. بنابراین شعار هر زائر یک رسانه در پیاده‌روی بزرگ اربعین، می‌تواند خیلی کارگشا باشد.

وی گفت: ما در علم ارتباطات مجموعه‌ای از ارزش‌ها را برای یک خبر تعریف می‌کنیم. یک خبری که از یک رسانه پخش می‌شود باید واجد این ارزش‌ها باشد تا یک خبر ارزشمند محسوب شود. اولاً باید این خبر به اندازه کافی عظمت و بزرگی داشته باشد که در قصه و پیاده‌روی اربعین این ویژگی کاملاً مشهود است. دوم باید تازگی داشته باشد که باز این پیاده‌روی هر سال برای خودش مفاهیم تازه دارد و آنها را منتقل می‌کند. سوم مجاورت است. مسلمانان همه مجاورت جغرافیایی، دینی و آیینی را در این پیاده‌روی دارند؛ چون همه‌ی مسلمانان در این پیاده‌روی باهم ابراز هم‌بستگی می‌کنند. چهارم دربرگیری و شمول است. با توجه به عظمت پیاده‌روی اربعین این ویژگی هم در این پیاده‌روی هست. پنجمین ویژگی یک خبر خوب شگفتی است که واقعاً پیاده‌روی اربعین به‌طور کامل ویژگی شگفتی را دارد و این حرکت بزرگ بشری شگفتی‌آفرین است. در نهایت ما به خوبی برخورد آراء و عقاید را در این پیاده‌روی می‌بینیم؛ زیرا از سال‌ها قبل شاهد این هستیم که مسلمانان از فرقه‌های مختلف و مذاهب مختلف اسلامی در آن شرکت می‌کنند، شیعیان شرکت می‌کنند و حتی مسیحیان هم شرکت می‌کنند. همه نوع تفکر در این راهپیمایی وجود دارد. بنابراین به‌نظرم می‌آید که از جمله ابعاد دیگری که پیاده‌روی اربعین دارد، ارتباطات میان‌فرهنگی است؛ زیرا وقتی اقشار مختلف از کشورهای مختلف با فرهنگ‌های مختلف در این پیاده‌روی باشکوه شرکت می‌کنند، در واقع به‌نوعی ارتباطات میان‌فرهنگی بین آنها مبادله می‌شود که خود بسیار اثرات فرهنگی مثبتی می‌تواند، داشته باشد. در پایان آرزومندم که پیاده‌روی اربعین امسال که بعد از کرونا می‌تواند انشاءلله بیشتر از شکوه و عظمت گذشته شکل بگیرد، به خوبی و خوشی و سلامتی انجام شود و این رسانه‌ی بزرگ شیعی باز کار خود را برای انتقال پیام عاشورای حسینی و نهضت حسینی به خوبی ایفا کند. انشاءالله

لینک کوتاه مطلب : https://fekrat.net/?p=10913