وقف؛ خدمت بی‌منت و همیشه ماندگار

به گزارش فکرت، حجت‌الاسلام والمسلمین عباس اسکندری طی سخنانی در نشست خبری که به مناسبت هفته وقف در امامزاده شاه سید جمال برگزار شد ضمن تبریک میلاد رسول الله(ص) و همچنین ولادت امام صادق(ع) و گرامیداشت هفته وحدت، بر ضرورت بازخوانی جایگاه وقف در جامعه اسلامی و استفاده از این ظرفیت برای پاسخگویی به نیازهای روز جامعه تأکید کرد.

وی همچنین با اشاره به تغییر زمان برگزاری هفته وقف افزود: در سال‌های گذشته، این هفته همزمان با روزهای پایانی ماه صفر و ایام رحلت پیامبر اکرم(ص)، شهادت امام حسن مجتبی(ع) و شهادت امام رضا(ع) برگزار می‌شد و همین مسئله شرایط را برای تبیین موضوع وقف دشوار می‌کرد.

وی گفت: با طرح این موضوع در شورای عالی انقلاب فرهنگی، زمان هفته وقف از ایام رحلت پیامبر اکرم(ص) به ایام ولادت ایشان منتقل شد تا این مناسبت در کنار نام پیامبر گرامی اسلام(ص)، که از نخستین واقفان در اسلام به شمار می‌روند، قرار گیرد.
 
وقف در سیره پیامبر و ائمه اطهار(ع)
اسکندری با اشاره به سابقه وقف در سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) بیان داشت: در روایات آمده است فردی یهودی پس از آشنایی با پیامبر اکرم(ص) مسلمان شد و به دلیل علاقه‌ای که به ایشان پیدا کرده بود، چند باغ خود را در اختیار پیامبر(ص) قرار داد تا در هر مسیری که صلاح می‌دانند هزینه شود. پیامبر اکرم(ص) نیز ضمن تشکر از این فرد، همان‌جا و در حضور او هفت باغ را وقف کردند و مقرر شد درآمد حاصل از آنها برای رسیدگی به امور فقرا، ضعفا و نیازمندان اختصاص پیدا کند.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم با بیان اینکه سنت وقف از زمان حضرت رسول(ص) در جامعه اسلامی شکل گرفت، افزود: پس از ایشان نیز امیرالمؤمنین علی(ع) موقوفات متعددی ایجاد کردند و بسیاری از چاه‌هایی که حضرت در مدینه حفر و وقف کردند، همچنان شناخته شده و برخی از آنها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی همچنین به موقوفات حضرت فاطمه زهرا(س) و امام حسن مجتبی(ع) اشاره کرد و گفت: در تاریخ آمده است که این بزرگواران نیز موقوفاتی داشتند و درآمد آنها برای خدمت به مردم، از جمله ایجاد مهمانسرا و اطعام مسافران، افراد غریب و نیازمندان مورد استفاده قرار می‌گرفت.
 
وقف؛ خدمتی بدون منت و ماندگار
 اسکندری وقف را یکی از سنت‌های ارزشمند پیامبر اکرم(ص)، اهل‌بیت(ع) و ائمه اطهار(ع) دانست و اظهار کرد: با تأسی از این بزرگان، علما، خیرین و افرادی که دغدغه حل مشکلات جامعه را داشتند، از اقشار مختلف مردم تا افراد برخوردار، به این سنت روی آوردند و اموال خود را وقف کردند.

وی افزود: موقوفاتی که امروز در ایران وجود دارد، حاصل همین توجه تاریخی به سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) است و نشان می‌دهد فرهنگ وقف در طول تاریخ یکی از ابزارهای مهم خدمت به جامعه بوده است.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم تأکید کرد: تصور عمومی درباره وقف نباید تنها به کمک به فقرا و نیازمندان محدود شود. هرچند موقوفات زیادی با نیت کمک به مستمندان ایجاد شده و متولیان نیز شرعاً موظف به رعایت نیت واقف هستند، اما بسیاری از موقوفات برای استفاده عموم مردم ایجاد شده‌اند.

وی ادامه داد: برخی افراد بیمارستان، دانشگاه، مدرسه، درمانگاه، راه و پل را وقف کرده‌اند و همه مردم می‌توانند از خدمات آنها بهره‌مند شوند. بنابراین عموم مردم در طول زندگی خود به نوعی از برکات وقف استفاده می‌کنند، حتی اگر از موقوفه بودن این خدمات اطلاع نداشته باشند.

وی همچنین با تأکید بر اینکه خدمت‌رسانی از محل موقوفات باید بدون منت باشد، تصریح کرد: هیچ‌کس نباید بابت ارائه خدمات از محل موقوفات بر مردم منت بگذارد؛ چراکه این اموال متعلق به واقف است و باید در همان مسیری هزینه شود که واقف تعیین کرده است.

اسکندری خاطرنشان کرد: دست‌اندرکاران امور موقوفات مالک این اموال نیستند، بلکه واسطه‌ای هستند که مال را از مردم دریافت کرده و مطابق نیت واقف در اختیار جامعه قرار می‌دهند. این فرایند باید بدون کوچک‌ترین شبهه و با رعایت قوانین شرعی و قوانین موضوعه کشور انجام شود.
 
پیگیری برای بازگرداندن موقوفات از دست‌رفته
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت موقوفات پیش از پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: متأسفانه در گذشته و پیش از انقلاب به موقوفات جفا شد و بخشی از آنها توسط حکومت‌های وقت از چرخه وقف خارج شدند. همچنین افرادی که در دربار نفوذ داشتند، در مواردی موجب تضییع موقوفات شدند.

وی افزود: به‌ویژه در جریان طرح موسوم به اصلاحات ارضی، بخشی از زمین‌های موقوفه از بین رفت یا با وضعیت نامناسبی مواجه شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با فتوای امام خمینی(ره)، بخش قابل توجهی از این موقوفات به وضعیت سابق بازگشت، اما همچنان مواردی وجود دارد که به موقوفه بودن خود بازنگشته‌اند.

وی همچنین ادامه داد: یکی از اقدامات در حال انجام، شناسایی موقوفاتی است که از چرخه وقف خارج شده‌اند تا زمینه بازگرداندن آنها فراهم شود. میزان این مسئله در استان‌های مختلف متفاوت است، اما این اتفاق کم‌وبیش در نقاط مختلف کشور رخ داده و تلاش می‌شود این موضوع به طور کامل پیگیری شود.
 
همه مردم می‌توانند واقف باشند
وی با تأکید بر اینکه وقف تنها مختص افراد ثروتمند نیست، گفت: همه مردم می‌توانند در امر وقف مشارکت داشته باشند و حتی افرادی که درآمد و دارایی زیادی ندارند نیز می‌توانند با مشارکت یکدیگر سرمایه‌های خود را جمع کرده و برای یک نیت مشخص وقف کنند.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم با اشاره به ظرفیت وقف مشارکتی اظهار کرد: برای مثال ۱۰ یا ۱۵ نفر می‌توانند دارایی‌های خود را تجمیع کرده و آن را برای ایجاد یک موقوفه اختصاص دهند. در این صورت، هم نام واقفان مشخص است و هم نیت وقف و نحوه هزینه‌کرد آن تعیین می‌شود.

وی افزود: وقف مشارکتی در برخی استان‌ها آغاز شده است و اگرچه در ابتدای مسیر با سرعت زیادی پیش نرفته، اما با تعریف موضوعات دقیق و مشخص می‌توان آن را توسعه داد.
 
ضرورت عبور از نگاه سنتی به وقف
 اسکندری بر ضرورت تغییر نگاه به وقف متناسب با شرایط امروز تأکید کرد و گفت: اگر بخواهیم همچنان در موضوع وقف و موقوفات با شیوه‌های سنتی عمل کنیم، با توجه به تغییر و تحولاتی که در داخل و خارج از کشور رخ داده است، نمی‌توان انتظار داشت وقف نقش بزرگی در حل مسائل جامعه ایفا کند.

وی افزود: ابتدا باید نیازهای روز جامعه شناسایی شود. در گذشته آب یکی از نیازهای اساسی مردم بود و به همین دلیل در شهرها و روستاهای مختلف آب‌انبارهای متعددی ساخته و وقف شد. در مقاطع دیگر نیز مسجدسازی، راه‌سازی، پل‌سازی و ساخت درمانگاه و بیمارستان متناسب با نیازهای همان دوره مورد توجه واقفان قرار گرفت.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم تصریح کرد: امروز نیز باید وقف بر اساس نیازهای واقعی جامعه هدایت شود. در شرایط کنونی، توسعه علم و تعمیق ایمان از نیازهای مهم جامعه است و اصحاب رسانه و خبرنگاران می‌توانند در معرفی این نیازها و نهادینه کردن فرهنگ وقف در این حوزه‌ها نقش مؤثری داشته باشند.
 
وقف در خدمت توسعه علم و خودکفایی
وی با اشاره به اهمیت حمایت از تحقیق و پژوهش گفت: کشور باید مسیر تحقیق، پژوهش و خودکفایی را ادامه دهد. تجربه هشت سال دفاع مقدس نشان داد که باید روی پای خود بایستیم.

 اسکندری افزود: در دوران دفاع مقدس حتی برای تأمین ابتدایی‌ترین تجهیزات مانند سیم خاردار با مشکل مواجه بودیم، اما با هدایت رهبر شهید و تلاش جوانان مستعد کشور، مسیر تحقیق و پژوهش در حوزه‌های مختلف، از جمله تجهیزات نظامی، آغاز شد و امروز کشور در زمینه‌هایی مانند فناوری هسته‌ای، موشکی و پزشکی به دستاوردهای قابل توجهی دست یافته است.

وی خاطرنشان کرد: اگر قرار بود نیازهای نظامی کشور صرفاً از طریق خرید تسلیحات از دیگر کشورها تأمین شود، هزینه‌های سنگینی بر کشور تحمیل می‌شد، اما جوانان این ملت با همت و تلاش خود مسیر خودکفایی را دنبال کردند و این تلاش و همت باید مورد قدردانی قرار گیرد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم با بیان اینکه در برخی حوزه‌ها همچنان نیازمند پشتیبانی هستیم، گفت: با توجه به شرایط اقتصادی و مشکلات موجود، برخی بخش‌ها به حمایت جدی نیاز دارند و وقف، در صورت هدایت صحیح، می‌تواند بخشی از این نیازها را تأمین کرده و زمینه حمایت از فعالیت‌های علمی، پژوهشی و فرهنگی را فراهم کند.
 
تعمیق ایمان؛ یکی از نیازهای مهم جامعه
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از توسعه علم و تعمیق ایمان در جامعه ابراز داشت: اگر فرهنگ وقف با نیت گسترش علم توسعه پیدا کند، فعالان و پژوهشگران این حوزه برای ادامه فعالیت‌های خود دلگرم خواهند شد.

 اسکندری افزود: از سوی دیگر، جامعه امروز به شکل جدی به تعمیق ایمان نیاز دارد و باید از جوانان و عموم مردم در زمینه آشنایی با اسلام، معارف اسلامی، عبودیت، ارتباط با خداوند و احکام دینی حمایت شود.

وی ادامه داد: در حوزه تعمیق ایمان نیز به تحقیق و پژوهش نیاز داریم و این موضوع مستلزم صرف هزینه است. بنابراین باید فرهنگ‌سازی کرده و مردم را به سرمایه‌گذاری و وقف در دو حوزه گسترش علم و تعمیق ایمان تشویق کنیم.
 
وقف باید آینده جامعه را بسازد
مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم با اشاره به حضور مردم در حمایت از کشور و نیروهای مسلح اظهار کرد: ایمان مردم در شرایط دشوار به کمک رزمندگان آمد و حضور و پشتیبانی مردم از رهبر، نظام و کشور نمونه‌ای کم‌نظیر است که ریشه در ایمان جامعه دارد.

وی گفت: با توجه به چنین ظرفیت و تجربه‌ای، همه باید به میدان بیایند و رسانه‌ها، خبرنگاران، مسئولان و مردم هرکدام به سهم خود نقش‌آفرینی کنند. یکی از راه‌های این مشارکت نیز می‌تواند ایجاد صندوق‌های وقف با نیت‌های مشخص برای حمایت از توسعه علم و تعمیق ایمان باشد.

وی همچنین با تأکید بر ضرورت نگاه آینده‌محور در وقف اظهار کرد: رسیدگی به فقرا و ساخت‌وسازهای مورد نیاز جامعه همچنان ضروری است، اما باید توجه داشت که با وقف، آینده را بسازیم. ساخت ساختمان و تأمین نیازهای امروز لازم است، اما چشم‌انداز وقف باید آینده جامعه باشد.
 
بیابان‌زدایی در ۲ هزار هکتار از اراضی اطراف قم
وی در ادامه به برخی اقدامات و برنامه‌های این اداره‌کل اشاره کرد و گفت: در سال‌های اخیر با کمک مردم در حوزه‌های مختلف از جمله سرمایه‌گذاری اقدامات خوبی انجام شده و تلاش بر این بوده است که منافع حاصل از این سرمایه‌گذاری‌ها به عموم مردم برسد.

مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم یکی از طرح‌های در دست اقدام را بیابان‌زدایی در اطراف قم عنوان کرد و افزود: برای سرمایه‌گذاری و اجرای این طرح در حدود ۲ هزار هکتار از اراضی اطراف قم اعلام آمادگی کرده‌ایم و مقدمات کار نیز انجام شده است.

وی یادآور شد: هدف این طرح، کاشت درخت و اجرای اقدامات بیابان‌زدایی برای کاهش شدت ریزگردهاست؛ چراکه گردوغبار ناشی از کانون‌های اطراف قم تنها مردم این استان را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد و استان‌هایی مانند اراک و مناطق اطراف نیز از آن متأثر می‌شوند.

وی در خاتمه بیان داشت: این طرح پروژه‌ای بزرگ است و امیدواریم اجرای آن در سال جاری آغاز شود و به صورت فازبندی پیش برود، زیرا هزینه اجرای آن سنگین است. همچنین امیدواریم مسئولان ذی‌ربط در اجرای این طرح عام‌المنفعه همکاری لازم را داشته باشند.