ویژههای فکرت
مجموعه فکرت درصدد است، مسائل روزِ حوزه اندیشه را با نگاهی جدید و در قالبهای متنوع رسانهای به تصویر بکشد.
به مناسبت ایام برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب که تا حدودی فضای فکری و اندیشهای جامعه متأثر از برگزاری این رویداد است، از دکتر سید جواد میری، نویسنده، جامعهشناس و عضو هیئتعلمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی خواستهایم تا با مشارکت در پویش کتابخوانی "رسانه فکرت" چند کتاب به مخاطبان در حوزه فکر و اندیشه پیشنهاد دهند که ایشان، شش کتاب به قلم خویش را در این زمینه معرفی کرده و در ادامه اشارهای گذرا به محتوای آنها میشود؛
ایران در پنج روایت
دکتر سیدجواد میری در این کتاب کوشیده تا پنج روایت از ایران را مورد بازخوانی قرار دهد و بررسی مفهوم ایران و هویت ملی در ارتباط با مساله تنوع قومی و زبانی جامعه ایرانی، موضوع اصلی مطرح در کتاب "ایران در پنج روایت" است.
نویسنده کتاب با ارجاع به واقعیت تنوع قومی-زبانی و جغرافیایی جامعه ایرانی، درصدد ارائه خوانشی کثرت گرا از مفهوم ایران و هویت ملی است. وی با نقد گفتمان تقلیل گرایِ ناسیونالیستی، ایرانیت و هویت ملی را مقوله ای فراتر از عنصر واحد آریایی و فارس بودن می داند و معتقد است باید تمام اقوام و زبان های ایرانی چون ترکی، عربی، کردی، بلوچی و ترکمن را در دایره هویت ملی و زبان های ملی ایرانی قرار داد.
میری بر اساس چنین نگرشی، به طرح «روایت» های شریعتی، مطهری، آل احمد، زرین کوب و مسکوب درباره مفهوم ایران، هویت ملی، مساله تنوع زبانی و خصوصاً زبان ترکی می پردازد. در پژوهش حاضر براساس روش تحلیل محتوای کیفی، روایت های اندیشمندان مذکور درباره ایران و هویت ملی، براساس بازخوانی مولف کتاب مطرح و بعد دیدگاه های نویسنده کتاب در مورد مفهوم ایران و هویت ملی بررسی شده است. در مبحث پایانی هم کاستی های تحلیلی و استنادی کتاب ایران در پنج روایت بیان شده است.
شریعتی و هایدگر
نویسنده در این کتاب بر این نکته تأکید میکند که؛ هایدگر بر فهم انسان (دازاین) به منزله «در جهان بودن» و بر «خودآگاهی انسانی» از «وضع بشر در هستی» تکیه می کند. شریعتی نیز دین را به مثابه «خودآگاهی انسانی نسبت به وضع خویشتن در جهان» تفسیر می کند و این تعریف با تعاریف فقهی، کلامی و تئولوژیک از دین هیچ قرابتی ندارد، بلکه نگاهی «رهایی بخش» به انسان است.
نویسنده همچنین یادآور می شود: اینجاست که تفسیر اصلی شریعتی از هایدگر در قالب یک «دیالکتیک هرمنوتیکی» تکوین می یابد؛ یعنی اگر از نظر شریعتی بالاترین و عالی ترین مرحله خودآگاهی انسانی نامش «دین» است و «دیانت» به معنای خودآگاهی به «وضع خویشتن در هستی» است، پس هم از نظر هایدگر و هم از نظر شریعتی بزرگترین شاخصه انسان، همین است که «می داند در کدامین جهان و در کدام تاریخ قرار دارد».
اتودی نظری از تخیل جامعهشناختی شریعتی
در این کتاب، مفهوم «اتود» بهمثابۀ یک «استعاره» برای صورتبندی حرکتی جامعهشناسانه در اندیشههای شریعتی بهکار رفته است. مفهوم «اتود زدن» در ساحت نظری یاریکنندۀ ما در پیادهکردن طرح اولیهای است که در ذهن و خوانش خویش داریم. همچنین تخیل جامعهشناختی میتواند نقطۀ آغازینی برای ظهور ایدهها و اندیشههای جامعهشناختی و حتی طرحی برای شکلگیری یک پارادایم جدید نظری در حوزۀ جامعهشناسی باشد. نویسنده در اینجا درصدد است تا با ارائۀ یک اتود و طرح اولیۀ جدید، نشان دهد که شریعتی چگونه به کمک کاربرد قوۀ خیال در حوزۀ جامعهشناسی در صدد طرح ایدهها، اندیشهها و حتی پارادایمی جدید در حوزۀ جامعهشناسی بوده است.
بازخوانی دیوان شاه اسماعیل در بستر جهانی تصوف
سید جواد میری در این کتاب بر این نکته اصرار میورزد که؛
طریقت عرفانی، برخلاف علوم رسمی و متداول، مخاطبش انسان مجرب است، نه ناظر بیطرف و منفعل؛ و من در این کتاب، هم ناظر بودهام و هم با تمام وجود، این مسیر را زیستهام. به همین دلیل، نوشتار پیش رو، برآمده از تجربهای است که از جان برخاسته و در قامت کلمات و زبان، قدی برافراشته است. من در این مسیر، به جای تکیه بر روشهای صرفاً تحلیلی و خشک، کوشیدهام صداقت روایی را با اصالت وجودی در هم بیامیزم و اثری عمیق خلق کنم. این اثر، برای من نه صرفاً پژوهشی در باب طریقت صفویه، بلکه گزارشی است صادقانه از عبور از آستانهی فقدان، و ورود به افقی تازه از سلوک و معنای حقیقی.
سوسیوتراپی (نیمنگاهی به دنیای درون و التیام روح جمعی)
در توضیح ارایه شده درباره این کتاب نیز میخوانیم؛
در جهان پرهیاهوی امروز، انسان همچون برگ خستهای است در طوفان سرگشتۀ بحرانها؛ بحرانهایی که نهتنها ریشه در ژرفای وجود فردی او دارند، بلکه شالودههای هستیشناسانه و اجتماعی او را نیز به لرزه درآوردهاند. این گسست، زادۀ فاصلهای است میان دنیای درون و برون، فاصلهای که در هیاهوی شتابناک زمانه، به درهای ژرف بدل گشته است. در میانۀ این آشوب، سوسیوتراپی همانند نوری است که از دل ظلمت سر برمیآورد؛ نوری که نهتنها زخمهای روح را مرهم مینهد، بلکه راهی به سوی گوهر ناب وجود مینمایاند.
این رویکرد، برخلاف شیوههای درمانی متداول، به درون انسان نقب میزند و در ژرفای او، بذرهایی از معنا، آرامش و رهایی میکارد. سوسیوتراپی، این شالودۀ تازه، پیکر خسته و پریشان انسان را به سازگاری دلنشین میان جسم، روان، و روح بازمیخواند؛ گویی قطعات گمشدۀ هویت را چونان هنرمندی چیرهدست، در هم میآمیزد تا تصویری نو و شکوهمند از انسان بسازد. این روش، نه صرفاً مرهمی بر زخمها، که سفری است باشکوه به اعماق جان، جایی که اصالت زندگی همچون گنجی پنهان انتظار میکشد. این سفر، دعوتی است به بازگشت؛ بازگشتی که انسان را از غبار آشفتگی به روشنای خودشناسی، و از بیپناهی به آغوش معنای راستین هستی هدایت میکند.
سوسیوکاوی (نظریه ای در باب رهایی و رنج)
موقعیت آدمی در نسبت با دیگری، جامعه و خود همواره دارای کشاکشها، تلاطمها و اضطرابهای گوناگونی بوده است که بعضا باعث آشفتگی و ناآرامیهای وجودی غیرقابلتحملی میگردد. در طول تاریخ اندیشمندان، فیلسوفان، روانشناسان، جامعهشناسان، روحانیون، عرفا و... هرکدام از منظر خود نگاهی به ریشه، علل و زمینههایی که سبب ایجاد و تداوم رنجهای انسان میشود داشتهاند و سعی کردهاند براساس فهمی که از انسان و زیست جهان کنونی او دارند شیوهای را برای مواجههای سازگار و پذیرنده که در جهت کاهش آلام و دردمندی بشر باشد را جستوجو کنند.
در این راستا سیدجواد میری، در کتاب «سوسیوکاوی» بهنوعی رویکردی میانرشتهای به موضوع رنج انسان را مدنظر قرار داده و نظریهای درباب رهایی از آن را ارائه کرده است.
وی البته در سنت فکری جامعهشناسی حضور داشته و از آنجایی که انسان همواره در نسبت با جامعه قرار میگیرد و از آن تاثیر میپذیرد ریشه و علل رنجهای آدمی را نیز در ساختارها و نهادهایی نظیر نهاد دولت، نهاد خانواده، نهاد دین و... که دچار کژکاردی گشته و موجب برآمدن نارساییها و اختلالاتی در وجود انسان شدهاند میداند و از این رو بر آن است که با تاکید و تمرکز روی ساختارهای اجتماعی معیوب با شناسایی اشکالات و نقصهای آنها در جهت بازسازی، بازآفرینی و به خدمت درآوردن آنها در جهت کارکردهایی که برای آن ابداع شده بودند برآید که البته فرآیندی گسترده و زمانبر نیز هست.
تاریخ انتشار: 1405/03/03
- برچسب ها:
- معرفی کتاب
- سید جواد میری
- فکرت