ویژههای فکرت
مجموعه فکرت درصدد است، مسائل روزِ حوزه اندیشه را با نگاهی جدید و در قالبهای متنوع رسانهای به تصویر بکشد.
انسان عموماً به عنوان حیوانی عقلانی در نظر گرفته شده است. ترکیب حیوان عقلانی بر 2 وجه متفاوت از فرد انسانی دلالت میکند: نظام میل، هیجانات و عواطف انسانی و سامانه کنترلگر و ارزیابی که از آن به عنوان عقل یا عقلانیت یاد میکنند. از این منظر انسان موجودی میلورز است که تحت تأثیر هیجانات و عواطف شخصی و تحت راهبری عقل، دست به عمل میزند. عقل در اینجا صرفاً یک مفهوم دلبخواهی نیست؛ عقل ابزاری فردی با کارکردهای اجتماعی است.
به بیان سادهتر عقلانی بودن انسان امکان پیشبینیپذیری میل افراد انسانی در یک جامعه را به وجود میآورد. برنامهریزی اجتماعی، توافق جمعی درباره نحوه اداره جامعه و تأسیس، حفاظت و تعدیل نهادهای اجتماعی از کارکردهای بنیادین این عقل است. از این جهت هر رفتار انسانی در سطح عمومی باید از این عقل یا نظام حسابگر، نیرو گرفته و بر پایه چیزی استوار شود که این عقل ایجاب میکند.
در روزهای اخیر اعتراض عمومی نسبت به برخی نتایج حاصل از اصلاحات اقتصادی در پیش گرفته شده توسط مجموعه دولت چهاردهم و برخی ناهماهنگیهای منتهی به افزایش غیرمعمول قیمت ارز، با صحنهگردانی دولتهای متخاصم و نیروهای معاند از مسیر خود خارج شد. به بیان دیگر جنبشی که به حق، مطالبات معیشتی برای کنترل بازار و بازگرداندن پیشبینیپذیری به بازار و فضای اقتصاد کشور بود، به بهانهای برای برهم زدن امنیت عمومی و به آشوب کشیدن کشور تبدیل شد.
این روشی معمول برای منحرف کردن مطالبات مشروع مردم، محروم کردن آنها از خیابان و از بین بردن امکان نوعی مصالحه میان نهاد قدرت و جامعه مدنی در ایران است؛ روشی نخنما که در سالهای اخیر با ورود گروههای کوچک، سازمانیافته و مسلحی که توسط دشمنان خارجی یا معاندان جمهوری اسلامی ایران سازماندهی شدهاند، صورتی به مراتب خشنتر از قبل پیدا کرده است.
آنچه به طور کلی در زیر پوسته به ظاهر مردمگرایانه دستگاه تبلیغاتی تکمیلکننده این روش وجود دارد، نوعی تلاش مستمر برای معلق کردن عقل ارزیاب و جایگزین کردن آن با هیجانات عمومی است. در نتیجه این اقدام، عقل محاسبهگری را که حضور در خیابان را به عنوان ابزاری برای مطرح کردن مطالبات عمومی با هدف ایجاد تغییرات موثر در زندگی جمعی افراد جامعه میفهمد، از دور خارج کرده و هیجانات کوری را بر رابطه بین مردم و خیابان حاکم میکنند که علیه مردم عمل میکند.
اغتشاش، اعتراض؛ مطالبهگری و ابزار آن
تخریب اموال عمومی، تعطیلی کسب و کار خصوصی، آسیب زدن به افراد خصوصی و تلاش برای بیاثر کردن مشروعیت اقدامات انتظامی پلیس و نهادهای معمول، هیچکدام با هیچ نوعی از حسابگری جمعی مطابقت ندارند. این اقدام مانند این میماند که کسی برای نشان دادن ناراحتی خود از گرما یا سرمای اتاقی که در آن زندگی میکند، دست به تخریب دیوارها، پنجره، شیرآلات و دیگر اجزای اتاق بزند؛ اقدامی علیه خود که نهتنها هدف خاصی را دنبال نمیکند، بلکه هزینههای بازگرداندن وضعیت به شرایط قبل از این را نیز دشوار خواهد کرد. اگر موضوع را از این منظر نگاه کنیم، مساله روشنتر خواهد شد: این مقدمات را در نظر بگیرید: مردم نسبت به سیاستهای اقتصادی اعتراض دارند؛ مردم حق دارند اعتراض خود به این موضوع را از طریق حضور در خیابان به گوش مسؤولان و دیگر افراد جامعه برسانند؛ مردم در خیابان حاضر میشوند. تا اینجای کار همه چیز روشن است اما وقتی به این ترکیب اقدام علیه اموال عمومی، ایجاد آشوب در کشور و به کار بردن سلاح علیه نهادهای برقرارکننده نظم و پلیس را اضافه کنید، چیزی غیرعقلانی، یعنی غیرمحاسبهگرانه، در آن مشاهده میکنید، چراکه به طور منطقی هیچ رابطهای بین آن مطالبه، آن هدف و آن حضور و این عمل هیجانی وجود ندارد؛ یعنی نمیشود به طور منطقی توضیح داد این اعمال چه کمکی به تثبیت آن حق یا تحقق آن مطالبه خواهد کرد.
به همین خاطر است که ادعا میکنیم آنچه اعتراض را از اغتشاش جدا میکند، در واقع همین اقدام غیرمحاسبهگرانهای است که با هیچ فهمی نمیشود آن را به حق حضور در خیابان یا مطالبه برحق مردم مرتبط کرد. چیزی مشکوک در اینجا وجود دارد. رفتاری که به طور منطقی علیه هدفی که اعلام کرده است، عمل میکند. این موضوعی است که باید برای بخشی از مردم که ممکن است به نحوی این عقل محاسبهگر را از محاسبات جمعی خود کنار گذاشتهاند، معلوم کرد. البته این موضوع اساسی را نیز باید متذکر شد که عقل محاسبهگر جمعی را همچنین میتوان با پاسخهایی امیدبخش از طرف مسؤولان امر در تعیین سیاستهای موثر و اصلاح روندهای جاری در کشور تقویت کرد. یعنی برخلاف آن چیزی که معمول است، این تنها روایتهای تصویری، کلامی یا هنری نیست که حقیقت مورد نظر عقل حسابگر را میسازد، بلکه اقدامات معنادار مدیریتی و سیاستی در جهت دنبال کردن مطالبات مردم است که زمینهساز تقویت این عقل حسابگر و آیندهنگر در مقابل هیجانات القاشده توسط دشمنان است.
تاریخ انتشار: 1404/10/23
- برچسب ها:
- اعتراض مردمی
- اغتشاش
- فکرت