ویژههای فکرت
مجموعه فکرت درصدد است، مسائل روزِ حوزه اندیشه را با نگاهی جدید و در قالبهای متنوع رسانهای به تصویر بکشد.
به گزارش فکرت، یادمان سومین سالگرد درگذشت دکتر عماد افروغ همراه با رونمایی از کتاب «نقدنامه و کتابشناسی دکتر افروغ» در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد.
حسین میرزایی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در این مراسم ابراز داشت: همانطور که همه میدانیم، دکتر افروغ ویژگیهای متعددی داشتند اما به نظر بنده دو ویژگی، برجستگی خاصی دارند که یکی از آن دو، اندیشیدن و اندیشمندی بود. هرچند ایشان دانشمند هم بودند وآثار متعددی به یادگار گذاشتند اما ایشان بیشتر به اندیشمندی، فکوربودن و دغدغهمندی شهره بودند.
وی افزود: مرحوم افروغ بینش داشتند و واقعاً صاحب یک بینش نظری جامعه شناختی بودند. حال اگر این ویژگی را در کنار ویژگی شجاعت و جرأت بیان کردن و آزاده بودن قرار دهیم، به نظرم ترکیب ویژه و کم نظیری میشود. ویژگی آقای دکتر این بود که یک نگاه انتقادی داشتند و عملاً مشرب فلسفی هم که انتخاب کرده بودند، به نوعی رئالیسم انتقادی بود. ایشان به نوعی دلباخته انقلاب اسلامی و آرمانگرا بود و به نظر میآید در دو دهه آخر عمر ضرورت میدید که بتواند این آرمانگرایی را با رئالیسمی از جنس رئالیسم انتقادی در کنار هم قرار دهد و آن را حفظ کند. لذا علت اینکه ما خواستیم این کتاب نقدنامه شود، این بود که صاحب این اندیشه خود به نقد اهمیت قائل بود و آن را یک فضیلت میدانست.
میرزایی در ادامه «اندیشمند آزاده» را بیش از هر چیز دیگری برای صلاح کشور ضروری دانست و افزود: مرحوم افروغ روح بلندی داشتند که مهمترین آن، صفت آزادگی ایشان بود. اندیشمند آزاده برای این کشور بیش از موارد دیگر مورد نیاز است تا بتواند راه مسیر این کشور رو به صلاح بیشتر نزدیک کند؛ همانطور که مرحوم افروغ از موضع علمی و انتقادی با آزادمردی در دفاع از کیان فرهنگ و اضلاع و ابعاد آن همواره ایستادند و قلم زدند.
مانی کلانی، عضو هیئت علمی این پژوهشگاه نیز گفت: زمانی که مرحوم افروغ کتاب «گفتوگو؛ ابزار یا گفتمان» را نگاشتند، تقریبا در سالهای ۱۳۸۷ و خروج از فضای نمایندگی مجلس و مواجهشدن به بنبستهای سیاسی بود. زمان نگارش این کتاب، ایشان دو فهم از گفتوگو داشتند و قائل به هردوی «ابزار» و «گفتمان» از مفهوم گفتوگو بودند. باتوجه به شروع مذاکرات هستهای در آن، ایشان معتقد بودند مذاکره میتواند ابزاری برای نبرد با نظام لیبرال دموکراسی و نیز، پیشبرد اثبات برحق بودن سیاست هستهای ما باشد. فهم دیگر ایشان از گفتوگو که بعداً آن را خیلی بسط دادند، این بود که مسلمانان یا مسیحیان یا کسانی که به مبانی مشترک ادیان توحیدی اعتقاد دارند، بیایند و در گفتوگو حقیقت مشترک بین ادیان را مطرح کنند.
وی افزود: ایشان در آن کتاب معتقد بودند که فهمی از گفتوگو وجود دارد و باتوجه به فضای گفتوگوی تمدنها در آن دوران، بیان میکردند که چطور میتوان با کسانی که معتقد به برحق بودن لیبرال دموکراسی هستند یا به نوعی به دوگانهسازی شرق و غرب، عقبمانده –توسعهیافته یا توحش-تمدن اعتقاد دارند، به مبانی مشترک و یک توافق رسید؛ واقعیتی که شاید ما را دچار نوعی تضاد کند. مرحوم افروغ این موضوع را میخواستند با استفاده از رئالیسم انتقادی در فضای عمل پیش ببرند.
کلانی ادامه داد: سرانجام آنچه که اتفاق افتاد این بود که ۱۳ سال بعد اینگونه نوشتند که «مهمترین قاعده گفتوگو این است که درک خود را مطلق نپنداریم و بیش از تلاش برای اقناع دیگران، بکوشیم به دلیل خطادار بودن محتمل شناخت خود، خود را قانع کنیم از اشتراکات، بستری برای گفتوگو بر سر اختلافات و تفاوتها بسازیم؛ بدین گونه که پس از بحث درباره اشتراکاتمان، سپس پای گفتوگو درباره اختلافها و تفاوتهای آن بنشینیم»؛ نکتهای که ۱۳ سال پیش به این صراحت به آن قائل نبودند. چراکه با اعتقاد به حلول هستیشناختی خداوند در حقیقت، معتقد بودند وقتی در یک گفتوگو پای حقیقت به میان بیاید، بیشتر به جای اینکه در مورد اختلافها و تفاوتهایمان صحبت کنیم، در مورد اشتراکاتمان صحبت خواهیم کرد؛ چیزی که مرحوم افروغ با انتظار برای آن، از عرصه سیاسی کنار کشیدند و به عرصه علم پناه بردند. به زعم کلانی از نظر گفتمان تراز انقلاب اسلامی، مرحوم افروغ تنها شخصیتی بود که میتوانست این کار را به جایی مناسب برساند.
در ادامه علی محمدی با ارائه تعریفی از مدل فرهنگی، به مدل فرهنگی عماد افروغ اشاره و تصریح کرد: اگر با انسانشناسان شناختی در این خصوص هم نظر باشیم که مدل فرهنگی همون هستاری است که باورها، ایدهها و ارزشها را رقم میزند و چهارچوب انتظارات، کنشها و تصمیمگیریهای افراد را شکل میدهد، به گمان من در مدل فرهنگی عماد افروغ، اعتقادات توحیدی لایه درونی و دانش و بینش علمی و ایدههای روشنفکری لایه میانی مدل فرهنگی او و آنچه که از ایشان دیدیم، خواندیم و شنیدیم هم، عناصر لایه بیرونی مدل فرهنگی او را تشکیل میدهند.
وی با توصیف اعتقادات توحیدی بهعنوان لایه درونی مدل فرهنگی عماد افروغ، ادامه داد: عماد افروغ از بطن جامعه سنتی و مذهبی برخاسته و تجربه زیسته او در این فضا رقم خورده است. او با حکمت صدرایی آشنایی عمیق داشت و اثر این آشنایی در نفی دوگانههایی همچون نظریه و عمل از جانب او و نیز باور به وحدت در کثرت و کثرت در عین وحدت قابل فهم است. از تلاشهای علمی عماد افروغ، تحلیل محتوای نهج البلاغه بوده که به نظر میرسد تاثیر ویژهای از آموزه های آن پذیرفتهاند و همین اثرپذیریست که عیار و کیفیت مواضع، نظرها و رویکردهای علمی و اجتماعی او رو متمایز کرده است. عماد افروغ یک عدالتخواه اجتماعی شناخته میشوند و ظرفیتها، داراییها و تواناییهای علمی اجتماعی خود رو برای تبیین این مفهوم و ارائه راهبرد و راهکار برای تحقق آن در دوران حیات علمی اجتماعی خود به استخدام گرفتند و به نوعی سایهای تعیینکننده و معنیدار در کوششهای علمی او داشتند و این محصول انس و آمیختگی او با آموزههای نهج البلاغه است. بنابراین شاید تحلیل و بررسی اندیشه و دیدگاه و رفتار عماد افروغ به ویژه در گرو توجه به اثرپذیری او از نهج البلاغه ممکن باشد.
در ادامه، زهرا کاظم پورفرد، همسر مرحوم افروغ با بیان اینکه مهمترین وصیت ایشان نشر اندیشههایش بود، درباره اهمیت این موضوع گفت: تنها دغدغه آقای افروغ نشر اندیشههایشان بود. ایشان بارها تکرار کردند که متأسفانه «اندیشههای من در زمان حیاتم شناخته نشد و امید دارم که بعد از وفاتم این اندیشهها نشر پیدا کند». به همین منظور برای اینکه بتوانیم سهمی در این موضوع داشته باشیم، تلاش کردیم با گرفتن مجوز، اقدام به تأسیس «مؤسسه فکری و معرفتی عماد افروغ» و راهاندازی سایت اختصاصی با نشانی emadafrough.ir کنیم.
وی افزود: مرحوم افروغ به غیر از آن سه چهار ساعتی که در طول شبانهروز استراحت میکردند، بقیه ساعات را به تأمل، تفکر، خواندن و نوشتن میگذراندند که این خصیصه حتی اغلب هنگام خوردن غذا هم دیده میشد و درنهایت در مقابل این سوال من که این حجم از فشار برای چیست؟ با جمله معنادار «وقت تنگ است» به من پاسخ میدادند. ایشان این تنگی وقت را همیشه در نظر داشتند و همیشه نگران بودند که نکند زمان را از دست بدهند. همین دغدغه باعث شده بود که ایشان بتواند در مورد مسائل مبتلابه جامعه بنویسد و تئوریپردازی کند. اندیشههای مرحوم افروغ خیلی جای کار دارد و من نگران این هستم که خدای ناکرده این اندیشهها خاک بخورد. امیدوارم دانشجویان و محققان با رجوع به آثار و اندیشههای مرحوم، بتوانند هرچه بیشتر در مسیر بسط این اندیشهها گام بردارند.
گفتنی است در پایان مراسم از کتاب «نقدنامه و کتابشناسی دکتر افروغ» رونمایی شد.
تاریخ انتشار: 1405/02/03
- برچسب ها:
- عماد افروغ
- اندیشه
- فکرت