ویژههای فکرت
مجموعه فکرت درصدد است، مسائل روزِ حوزه اندیشه را با نگاهی جدید و در قالبهای متنوع رسانهای به تصویر بکشد.
به گزارش فکرت، این نوشتار به قلم یاسر عسگری، پژوهشگر تاریخ معاصر به نقش حضرت آیتالله سید علی خامنهای، رهبر شهید انقلاب در ترویج و تقویت علوم انسانی اسلامی میپردازد و تلاش میکند در سه ساحت «فکری و اندیشهای»، «تشویقی و ترویجی»، «تأسیسی و نهادسازی» به این نقش ایشان توجه کند. در حال حاضر بخش سوم این مقاله تفصیلی را مطالعه میفرمایید؛
۴ ـ۳ نقش راهبری فرهنگی و ارتقای جایگاه شورای عالی انقلاب فرهنگی
شهید آیتالله خامنهای سعی نموده است از بهترینهای عرصه فکر و فرهنگ در شورای عالی انقلاب فرهنگی (تأسیس ۱۹ آذر ۱۳۶۳) در هر دوره استفاده کند، که توجه به اعضای این شورا در هر دورهای قابل تأمل است. خصوصاً در دورههای اولیه، که اسامی صاحبنظران بسیاری به چشم میآید، مانند دکتر علی شریعتمداری، دکتر مهدی گلشنی، دکتر حسن حبیبی، دکتر رضا داوری اردکانی، دکتر غلامعلی حداد عادل، استاد محمدتقی مصباح یزدی و... در دو دهه اخیر هم از ظرفیت اساتیدی چون حمید پارسانیا، احمد واعظی، علیاکبر صادقی رشاد، حسن رحیمپور ازغدی، علیرضا اعرافی، محسن قمی، علی اکبر ولایتی، علی لاریجانی، حسین کچویان، سید علیرضا صدر حسینی، سید سعیدرضا عاملی، عادل پیغامی و... نیز استفاده شده است که هرکدام از صاحبنظران شناخته شده علوم انسانی یا علوم انسانی اسلامی هستند. آیتالله خامنهای در هر دورهای، با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی دیدار و جلسه برگزار کرده که در آنها هم نکات و نظرات مهمی درباره ارتقای وضعیت فرهنگی جامعه و تحول علمی در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و رشد علمی کشور و... ایراد کردهاند.
تعیین «شورای سیاستگذاری صداوسیما» (۲۱ شهریور ۱۳۶۸ با ریاست حجت الاسلام محسن دعاگو) و همچنین انتخاب هیأت امنای سازمان تبلیغات اسلامی و استفاده از نخبگان حوزوی و دانشگاهی در آن سازمانهای فرهنگی و رسانه ای هم از دیگر اقدامات این عرصه می توان قلمداد شود. این شورای سیاستگذاری غیر از شورای نظارت بر سازمان صداوسیما (مندرج در قانون اساسی) است و در دوره دوم، طی حکمی در تاریخ ۶ مرداد ۱۳۷۱، محسن دعاگو، محمد هاشمی، محمود محمدی عراقی، محمدجواد لاریجانی، محمدحسن زورق، مسیح مهاجری، عطاءالله مهاجرانی، مجید انصاری، غلامعلی حداد عادل، حسین شریعتمداری، احمد پورنجاتی، مهدی ارگانی، محمدهاشم رهبری، محمدعلی زم، ایرج شگرف نخعی، سید محمد صدر، محمود عبداللهی، مهدی فریدزاده و مهدی کلهر به عضویت در این شورا منصوب می شوند. از سویی دیگر توجه ویژه ای به حفظ و گسترش زبان فارسی داشتند و از به کار بردن لغات بیگانه، حتی الامکان، خودداری می کردند. با نامگذاری سالها، از اواخر دهه هفتاد به بعد، علاوه بر فرهنگ سازی، به جهت دهی برخی نخبگان و نویسندگان و فعالان علوم انسانی نیز می پرداختند و تلاش داشتند آنها را برای تحقیق و پژوهش در زمینه برخی اولویت های روز جامعه، تشویق کنند یا جهت بدهند.
۵ ـ۳ اعزام به خارج کشور و حمایت از تحصیلات عالیه برخی فضلا
حمایت و بورسیه برخی از شخصیتها برای ادامه تحصیلات عالیه در رشتههای جدید علوم انسانی هم از دیگر اقدامات رهبر شهید و دفترشان است که متأسفانه اطلاعات رسمی ناچیزی در این باره بیان شده است. مشهورترین آن حمایت رهبر شهید از اعزام برخی از دانشپژوهان «موسسه در راه حق» (و بعدها موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)) برای تحصیلات در رشتههای جدید علوم انسانی است. (ر. ک: گفتمان مصباح، صص ۱۹۳ ـ ۱۹۴)
استفاده از برخی شخصیتهای علمی ـ دینی برجسته برای مدیریت مراکز اسلامی در خارج از کشور و حتی رایزنی فرهنگی یا نمایندگی جامعهالمصطفی(ص) در کشورهای مختلف و... هم از دیگر حمایت های رهبر شهید و دفترشان از نخبگان علوم اسلامی و علوم انسانی است. اگرچه تعداد این افراد به آن نسبت، زیاد نیست و محدودیتهایی هم برای فعالیتهای آنها در زمینه مدیریت مراکز اسلامی وجود دارد و در سالهای اخیر، بر آن مشکلات افزوده شده است، ولی کموبیش، این فعالیتها در برخی کشورها و مناطق دنیا برقرار بوده است. در دهههای اخیر، از ظرفیتهای اساتیدی چون محسن اراکی، سید عباس قائممقامی، عبدالحسین مُعزّی، احمد واعظی، محمدحسین مختاری، اصغر هادوی، سعید واعظی، عبدالمجید حکیمالهی، مهدی مهدویپور، رضا رمضانی گیلانی، سید مهدی علیزاده موسوی، محمدعلی شمالی، محمدهادی مفتح و... استفاده شده است.
حجتالاسلام رسول جعفریان، تاریخ نگار مشهور، در دهه هفتاد، بسیار مورد توجه و حمایت دفتر رهبر شهید بوده است و سالهای متمادی به عنوان محقق و پژوهشگر در ایام حج، به عربستان اعزام میشده است.
۶ ـ۳ دیدارهای مرتب و منظم عمومی و خصوصی با شخصیت ها و اساتید حوزوی و دانشگاهی
دیدارهای علمی و فرهنگی در دوره رهبری آیت الله خامنه ای استمرار پیدا میکند و تنوع بیشتری مییابد. جلسات عمومی، غیرعمومی و خصوصی بسیاری با نخبگان و اساتید شاخص حوزوی و دانشگاهی دارد که بعدها در قالب های منظم یافته ای تکرار می شود. برای نمونه، در بهمن ۱۳۶۸ دیداری با اساتید، مسئولان و طلاب بنیاد فرهنگی باقرالعلوم(ع) قم (تیم تخصصی موسسه در راه حق) دارد و ضمن تقدیر از موسسان بنیاد، تشکیل این مجموعه را یکی از آرزوهای دیرین دلسوزان به حوزه علمیه و آینده فکری دنیای اسلام نامیدند. (ر. ک: گفتمان مصباح، صص ۱۹۰ ـ ۱۹۱) جلسات منظم فقهی با حکمی در تاریخ ۸ دی ۱۳۷۱ و با حضور آیات سید جعفر کریمی، سید مهدی روحانی، علی احمدی میانجی، محمدابراهیم جناتی، محمد مومن قمی، سید کاظم حائری، سید محمود هاشمی شاهرودی، حسن جواهری، سید محمد خامنه ای، محمدعلی تسخیری و... برگزار می شود تا موضوعات و مسائل جدید فقهی بررسی شود و پاسخ فقهی عالمانه و محققانه به مسائلی که وضع کنونی جهان و پیشرفتهای علمی نو، برای فرد و جامعه مسلمان مطرح می سازد، تهیه کند. در ۲۸ مهر ۱۳۷۰ با اعضای مجمع نویسندگان مسلمان و در ۵ مرداد ۱۳۷۱ با مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان دیدار می کند و در هر دو دیدار، ضمن بیان اصول و قواعدی برای ترجمه ها، بر ترجمه برخی آثار داستانی و رمان خوب و مفید برای عموم یا کودکان را پیشنهاد می دهد. (ر. ک: کتاب کتاب، ص ۲۶۵) ۱۴ تیر ۱۳۷۱ دیدار مجددی با اعضای مجمع نویسندگان مسلمان دارد و بر موضع گیری نویسندگان در مسائل روز تأکید می کند. (ر. ک: کتاب، کتاب، ص۳۰۴) ۲۵ تیر ۱۳۷۰ و ۲۲ تیر ۱۳۷۱ دو دیدار تأثیرگذار با دفتر هنر و ادبیات مقاومت حوزه هنری دارد که بعدها زمینه ساز آثار متعدد و متنوع و تأثیرگذاری در زمینه ادبیات دفاع مقدس یا ادبیات پایداری می شود که در دهه های هشتاد و نود، در فضای عمومی جامعه نیز جریانسازی می کند و در گسترش روحیه ایثار و فداکاری و فرهنگ شهادت در جامعه موثر واقع می شود. ۷ دی ۱۳۷۲ با برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی دیدار می کند. در برخی از این دیدارها، حتی بر لزوم پرورش ترجمان توانا و ترجمه آثار فارسی به زبانهای دیگر نیز تأکید می کند. (ر. ک: کتاب کتاب، صص ۲۷۱ـ ۲۷۲) نگاه تحلیلی به فهرست کامل دیدارهای تخصصی رهبر شهید با گروههای علمی و فرهنگی قابل تأمل و تحقیق مستقل دیگری است.
یکی از اقدامات مهم در دهههای هشتاد و نود، سلسله جلسات موضوعی با اساتید و صاحبنظران دانشگاهی و حوزوی است که بعدها در خرداد ۱۳۹۰ زمینهساز شکلگیری «مرکز الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت» میشود که مستقیماً زیرنظر دفتر مقام معظم رهبری فعالیت میکند. این نشستها با عناوینی چون «عدالت»، «آزادی»، «زن و خانواده» و «الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت» آغاز شده است و اساتیدی چون فرامرز رفیع پور، مسعود درخشان، عماد افروغ، پرویز داوودی، حسن سبحانی، فرامرز رفیعپور، محمدجواد لاریجانی، سید حسین میرمُعزی، زاهدی وفا، ابوالقاسم علیدوست، ولیالله نقیپورفر، احمد واعظی، حمید پارسانیا، سید عباس موسویان، علیرضا پیروزمند، احمدعلی یوسفی، سید جلال دهقانی فیروزآبادی، طوبی کرمانی، فریبا علاسوند، فهیمه فرهمندپور و... در محضر رهبری به بیان نظرات و دیدگاههای خود پرداختند. از سوی دیگر این مرکز در برخی پژوهشهایش از ظرفیت برخی اساتید علوم انسانی مانند سید عباس نبوی، عطاءالله رفیعی آتانی، سید کاظم سیدباقری و... نیز بهره برده است. سخنان دکتر صادق واعظزاده درباره شکلگیری «مرکز الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت» شنیدنی است.
۳ بهمن ۱۳۹۷ با مسئولان و محققان «ستاد توسعه علوم شناختی» دیدار می کنند و توصیه های مهمی بیان کردند: «توصیه اول اینکه برای پیشرفت علمی، از همه تواناییهای غربیها استفاده کنید و از شاگردی کردن و یاد گرفتن هرگز پرهیز نکنید؛ زیرا ما از شاگردی کردن ننگمان نمیآید، بلکه از «همیشه شاگرد ماندن» ننگمان میآید... (توصیهی دوم) هیچگاه به برنامهها و توصیههای غربیها اعتماد نکنید.» از سویی دیگر در سالهای اخیر بر سرمایه گذاری درباره «هوش مصنوعی» نیز تأکید کردند که تحولات بزرگی در عرصه های مختلف علمی از جمله علوم انسانی رقم خواهد زد.
تلاش معظمله این بوده است که ظرفیتهای علمی و فرهنگی و دینی مختلف ـ حوزویان و طیف های مختلف دانشگاهیان دانشگاههای دولتی، آزاداسلامی و پیام نور ـ را برای ارتقای علمی و فرهنگی ایران و جوامع اسلامی بسیج بکنند. برگزاری جلسات متعدد با اساتید مختلف در سفرهای استانی هم برگزار می شود و در غالب سفرها، دیدارهایی با اساتید و نخبگانی دانشگاهی و حوزوی دارند و هم به صورت سالانه، دیدارهایی با اساتید دانشگاهی دارند که تا پیش از دوره کرونا، به صورت سالانه و منظم برقرار بود.
ایشان دیدارهایی متعدد و متنوع با مدیران و اعضای هیأت علمی برخی مراکز علمی و پژوهشی داشتند. برای نمونه، با مدیر و اعضای دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم داشتهاند و از آن مرکز به عنوان «نماد روشنفکری در حوزه» یاد کردهاند (دیدار در تاریخ ۲۸ شهریور ۱۳۸۴) و از برخی کتابها، دانشنامهها و حتی مجلات دفتر تبلیغات نیز تقدیر کردهاند. در اوایل دوره رهبری (۲۸ بهمن ۱۳۷۰)، دیداری با نویسندگان مجله «حوزه» دارند که بسیار جالب و راهبردی است. در دیدار با مدیران رادیو و تلویزیون بر استفاده از اساتید و نخبگان حوزوی و دانشگاهی تأکید کردهاند. از جمله در اوایل دهه هفتاد، مدیران رادیو را به استفاده از نظرات اساتیدی چون محمدرضا حکیمی توصیه میکند. حجتالاسلام احمد مروی و دکتر حداد عادل هم به برخی از دیدارهای خصوصی معظم له با برخی از چهرههای علمی و فرهنگی اشاره میکند. از جمله دیدارهای خصوصی که با دکتر سید جعفر شهیدی، ایرج افشار (ایرانشناس)، آیت الله آقامجتبی تهرانی، علامه سید جعفر مرتضی عاملی (مورخ نامدار)، هوشنگ ابتهاج (الف. سایه) و... دارند. حتی نقل قولی هم از دیدار خصوصی دکتر حسین عظیمی (اقتصاددان) با ایشان نیز مطرح شده است.
تفقّد از برخی چهرههای علوم اسلامی و علوم انسانی هم بخشی دیگر از توجهات رهبر شهید است که متأسفانه بسیاری از آنها رسانهای نشده است و بعضاً لابلای خاطرات پراکنده برخی شخصیتها بدان اشاره میشود. مانند دکتر همایون همتی (دینپژوه)، حجتالاسلام رضا اسلامی، حجتالاسلام محمدعلی مهدوی راد (قرآن پژوه و حدیث پژوه)، آیتالله محسن اراکی، حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دکتر محمد محمدرضایی، دکتر محمدرضا سنگری، دکتر موسی نجفی، دکتر موسی فقیه حقانی، شهریار زرشناس، محمدرضا سرشار، محسن پرویز، عباس سلیمی نمین، یعقوب توکلی، محسن مومنی شریف و... خاطراتی از این دیدارهای رهبر شهید یا تفقّد و عنایت نسبت به آثار یا مباحث یا رویکردهایشان بیان کردهاند. به برخی نخبگان و نویسندگان اهل سنت یا کُرد و تُرک و افغانستانی هم توجه دارد و به برخی آثار آنها توجه دارد.
جلسات منظم ایشان با شعرا و اهالی ادب و ادبیات هم نباید فراموش شود که در آن عمدتاً بر حفظ زبان و ادبیات فارسی تأکید میشود. کتاب «امین زبان و ادب فارسی»، مجموعه بیانات و راهکاریهای عملی و علمی رهبر شهید در خصوص موضوع زبان فارسی است که نشاندهنده توجه ویژه ایشان به این زبان است. کتاب «امین شعر انقلاب؛ تأملی در آفاق ادبی و شاعرانگی آیتالله خامنهای» علاوه بر تحلیل های رهبر شهید، با گفتارهایی از غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، محمدرضا سنگری، علیرضا قزوه و... و بیان دیدگاهها و خاطرههایی شورانگیز و خواندنی، به ترسیم آفاق ادبی و شاعرانگیهای امین شعر انقلاب پرداخته است. از سویی دیگر، به همّت یکی از پژوهشگران هنر و ادبیات معاصر (محمدرضا وحیدزاده)، مجموعهای از سخنان رهبری درباره شعر و ادیبان در قالب کتاب «رسم شاعری» عرضه شده است. در این کتاب، سخنانی درباره مهرداد اوستا، علی معلم دامغانی، قیصر امینپور، دکتر سید حسن حسینی و برخی شاعران و ادیبان معروف معاصر فارسی و حتی برخی شاعران و ادبای عربی نکاتی بیان شده است. یا در کتاب «خون دلی که لعل نشد» از جبران خلیل جبران (لبنان) و جواهری (عراق) و... یاد میکنند.
۷ ـ۳ دیدار با مسئولان نهاد رهبری در دانشگاهها و حمایت از طرحهای عقیدتی
رهبر شهید دیدارهایی منظمی با مسئولان نهاد رهبری در دانشگاهها داشتهاند و در این جلسات، سخنان مهمی درباره وضعیت دانشگاهها و علوم انسانی و اسلامی شدن دانشگاهها و دروس و تقویت بنیانهای معرفتی دانشگاهیان ایراد میکردهاند. همچنین دیدارهای دانشجویی به صورت عمومی و همچنین دیدار با دانشجویان بسیجی یا دانشجویان شرکتکننده در «طرح ولایت» نیز داشته اند. ایشان توجه ویژهای به طرح ولایت داشتند و از برنامههای فکری و عقیدتی آیتالله مصباح یزدی در این زمینه کاملاً حمایت کردند و بر فراگیری آن تأکید می کردند. این طرح هماکنون یکی از عوامل حفظ پایگاه دینی و انقلابی دانشجویان در دانشگاهها قلمداد میشود و در دهه اخیر، این مهمترین عوامل حفظ پایگاه دینی و انقلابی دانشجویان در دانشگاهها قلمداد میشود و در دهه اخیر، این طرح دیگر محدود به دانشجویان نمانده است و به طرح ولایت اساتید، کارگران، معلمان، نیروی انتظامی و... هم توسعه یافته است. آیتالله خامنهای از برخی طرحهای مطالعاتی در زمینههای فکری و فرهنگی و تاریخی حمایت یا تشویق کردهاند که از جمله آنها میتوان به «حلقه صالحین» در بسیج هم اشاره کرد.
۸ـ۳ حفظ میراث فرهنگی و تمدنی در کشورهای اسلامی
آیتالله خامنهای در دوره رهبری، برای حفظ میراث خطی و نسخ قدیمی زبان فارسی در هندوستان و دیگر کشورهای اسلامی دغدغه دارد و به صورت ویژه دستوراتی درباره ثبت و ضبط و نسخهبرداری از آن میراث اسلامی و فارسی صادر میکند. که اساتید و پژوهشگرانی در دهلی نو به این دغدغه میپردازند. در سالهای اخیر هم مدتی دکتر علیرضا قزوه (شاعر) در یکی از همین مراکز فعالیت میکرد.
۹ـ۳ حامی و مشوق نشریات و ناشران انقلابی و تأثیرگذار
رهبر شهید انقلاب به انتشارات و نشریات علمی و فرهنگی هم توجه دارند. ناشرانی مانند بوستان کتاب، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (سابقاً مرکز تحقیقات اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، موسسه دارالحدیث، انتشارات سروش و... ایشان پیش از انقلاب با ناشرانی مانند «بعثت» و «دفتر نشر فرهنگ اسلامی» مرتبط بودند. برخی نشریاتی مانند «کتاب نقد»، «کیهان فرهنگی»، فصلنامه «حوزه»، ماهنامه «سوره»، ماهنامه «زمانه»، «یادآور» و... را رصد می کردند و به صورت موردی (یک شماره یا ویژهنامه) مانند ویژهنامه روزنامه «جوان» به مناسبت بزرگداشت آیتالله مشکینی (به سردبیری محمدرضا کائینی)، ویژهنامه «ماجرای جنگ» (به سردبیری جواد موگویی) به مناسبت جنگ بوسنی و هرزگوین یا به صورت عمومی را مورد تشویق و تمجید قرار داده بودند. اخیراً هم نشریه «دانشمند» (به سردبیری پژمان عربی ساردو) که در زمینه پیشرفتهای علمی و فناوری ایران است، نیز مورد عنایت قرار داده بودند. حتی برخی برنامههای تلویزیونی مانند «ثُریّا» (شبکه اول)، «زاویه» (شبکه چهارم) و برخی برنامههای شبکه افق و... را نیز دیده یا تشویق یا نقد کردهاند.
۱۰ـ۳ سنّت یادداشت نویسی و تقریظ بر کتابها
تقریظ یا نوشتن حاشیههای تبیینی یا انتقادی بر برخی کتب نویسندگان و اساتید دانشگاهی یکی از سرفصلهای توجه رهبر شهید انقلاب به این موضوع است. اگرچه تقریظها و حواشی ایشان بر کتابهای ادبیات پایداری و انقلاب اسلامی منتشر شده و دیگر موارد بندرت، رسانه ای شده است، مانند نظراتی که بر کتاب «جریانها و سازمانهای مذهبی ـ سیاسی ایران» نوشته رسول جعفریان نوشتهاند که بسیار نیز مشهور شده است. یا اینکه کتابهای «تاریخ تحولات سیاسی معاصر ایران» نوشته دکتر موسی نجفی و دکتر موسی حقانی و «نگاهی کوتاه به تاریخچه روشنفکری در ایران» (۲ ج) نوشته شهریار زرشناس را مورد تشویق قرار دادهاند و نکاتی را یادآور شده اند. همچنین مباحث تاریخی استاد علی ابوالحسنی منذر، درباره نهضت مشروطه و شیخ فضلالله نوری را نیز ستودند و بدان توجه و اشاره کرده اند. به مباحث رجالی آیتالله سید مهدی روحانی و آیتالله سید موسی شبیری زنجانی و... هم توجه داشتند. برخی آثار کلامی و اعتقادی شخصیتهای معاصر را مورد توجه قرار دادند. از جمله کتاب «آذرخشی دیگر از آسمان کربلا» نوشته آیتالله مصباح. خصوصاً در سالهای اخیر، بارها و بارها از او به عنوان «متفکر» و «استاد فکر» یاد کردهاند و به مناسبهای مختلف از ایشان تقدیر و تمجید کردهاند. از سویی آثار آیتالله جوادی آملی را مرتب دنبال میکردند و درباره تفسیر «تسنیم» سخنان مهمی بیان کردند.
۱۱ـ۳ بازدید از نمایشگاه کتاب و نمایشگاههای تخصصی
بازدید از نمایشگاه کتاب و نمایشگاههای تخصصی از دیگر اقدامات رهبر شهید در این عرصه است. در دیدارها یا بازدید از نمایشگاه کتابهای حوزوی در سال ۱۳۸۹ پیشنهاداتی به موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی و مرکز نشر اسراء داشتند و در دیدارهای مختلف، پیشنهاداتی برای کار روی آثار متفکران مسلمان جامعه دادند از جمله کار بر روی آثار و اندیشه های امام خمینی، علامه طباطبایی، شهید مطهری، شهید صدر، آیتالله مصباح، علامه جعفری و آیت الله جوادی آملی و... تا هم روی این آثار بیشتر کار و تحقیق شود یا برخی از این آثار هم خلاصه و روان یا در قالب های جدیدی عرضه شود تا افکار و اندیشه هایشان برای سطوح مختلف قابل استفاده باشد. در دوره رهبری هم بیش از ده بار در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران شرکت کردهاند و با برخی از اهالی فرهنگ و کتاب دیدار داشتهاند. در مورد نمایشگاه کتاب و کتاب هم مفصل توضیحاتی ارائه دادهاند. «کتاب کتاب» (از انتشارات کتاب فردا) مجموعهای ارزشمند از این توصیهها و نظرات رهبر شهید درباره کتاب و کتابخوانی تا ابتدای دهه ۱۳۹۰، در این زمینه ها بسیار مناسب و خواندنی است.
۱۲ـ۳ توجه به کتب درسی و آموزشی مدارس و دانشگاهها و حوزه ها
شهید آیتالله خامنهای به کتب درسی دانشآموزان و وزارت آموزش و پرورش توجه داشتند. از جمله توجهات او باعث شده است که در اواسط دهه هشتاد، کتب درسی رشته های علوم انسانی به ویژه تاریخ معاصر، علوم اجتماعی، روانشناسی و... بازنگری شود. البته این توجه به کتب درسی فقط مربوط به مدارس نبوده و در مورد متون آموزشی دانشگاهها و حوزه های علمیه هم تأکیدات مکرری داشتند. برخی اوقات خواستار درج برخی محتویات و موضوعات در کتب درسی و آموزشی شده اند، مانند «اسناد لانه جاسوسی آمریکا»، تا در حافظه تاریخی مردم ایران ثبت و ماندگار بشود.
۱۳ـ۳ روایت دقیق تاریخ و سنت بیان خاطرات و یادداشت نویسی روزانه
روایت دقیق تاریخ معاصر و تاریخ انقلاب اسلامی و بیان خاطرات و تجربیات از دیگر اقدامات راهبردی و ماندگار رهبر شهید است که خوشبختانه چند مجلد از آنها منتشر شده (مانند «خون دلی که لعل شد» و «روایت آقا» و «یاد و یادگار») ولی بسیاری از آنها منتشر نشده است و امیدواریم به زودی همه آنها منتشر شود. یک سرفصل جدی دیگر و از نشانه های انس آیتالله خامنهای با قلم، «یادداشتهای شخصی» است. «بخش قابل توجه این یادداشتها به ایام پس از پیروزی انقلاب تا همه سالهای پس از آن اختصاص دارد که به این ترتیب، رویدادهای شخصی و نیز سیری از تحولات ایران و جهان را به روایت شخصیتی که همواره در این سالها، در بالاترین سطوح مسئولیت و مدیریت جمهوری اسلامی قرار داشته، ثبت و ضبط می کند... یادداشتهای روزانه در کنار دیگر خاطرات و آثار قلمی و شفاهی ایشان، قطعاً به یکی از منابع دست اول روایت تاریخ انقلاب تبدیل خواهد شد. بهویژه این یادداشتها میتواند در نبرد روایتها، سلطه بعضی منابع را که طی سالهای اخیر مرجع برخی تاریخنگاران بوده بشکند و به دستیابی به روایتهای دقیقتر، کمکی جدّی و شایان توجه داشته باشد.» (رک: منبعی که تاریخنگاری انقلاب را متحول خواهد کرد، محسن سام، تاریخ ۱۳ خرداد ۱۳۹۳، پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه ای)
۱۴ـ۳ توجه به نقش زنان در عرصه تولید علوم اسلامی و علوم انسانی
پرداختن به نقش زنان در ترویج علم و اعتلای فرهنگی و فکری کشور هم سرفصل دیگری است. رهبر شهید به زنان جامعه، اعتماد به نفس و شجاعت و جسارت در کسب علوم جدید میداد و آنها را بسیار حمایت و تشویق میکردند. پیامهای ایشان درباره مأموریتهای جامعهالزهرا(س) و مرکز مدیریت حوزههای علمیه خواهران و... و دیدار با بانوان دانشگاهی و حوزوی، از این منظر، قابل بررسی و تحلیل است و خود یک سرفصل مطالعاتی مهمی در این عرصه است.
۱۵ـ۳ مفاهیم و تولید ادبیات در عرصه علوم انسانی اسلامی
شهید آیتالله خامنهای به عنوان یک اندیشمند برجسته اسلامی که تجربه حکمرانی دارد، به تولید و ترویج ادبیات نظری در زمینه علوم انسانی اسلامی نیز پرداخته است که از جمله آنها میتوان به «الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت»، «علوم انسانی قرآن بنیان»، «تولید علم بومی»، «جنبش نرمافزاری در زمینه علوم اسلامی و انسانی»، «کُرسی ملی آزاداندیشی»، «حلقههای میانی»، «باغبانی فرهنگ» و... اشاره کرد. از اتفاق مهم در این عرصه، نامه جمعی از نخبگان حوزوی به معظم له (تاریخ ۱۱بهمن ۱۳۸۱) است که در پاسخ، بحث «جنبش نرمافزاری» و راه اندازی «کرسی های نظریه پردازی و آزاداندیشی» را مطرح کردند. (تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۸۱) در بخشی از این پاسخ رهبر شهید آمده است: «باید «تولید نظریه و فکر»، تبدیل به یک ارزش عمومی در حوزه و دانشگاه شود و در قلمروهای گوناگون عقل نظری و عملی، از نظریهسازان، تقدیر به عمل آید و به نوآوران، جایزه داده شود و سخنانشان شنیده شود تا دیگران نیز به خلّاقیت و اجتهاد، تشویق شوند. باید ایدهها در چارچوب منطق و اخلاق و در جهت رشد اسلامی با یکدیگر رقابت کنند و مصاف دهند تا جهان اسلام، اعاده هویت و عزّت کند و ملت ایران به رتبهای جهانی ـ که استحقاق آن را دارد ـ بار دیگر دست یابد.»
آیتالله خامنهای در دیدارها و سخنرانیهای متعدد خود بر موضوعاتی مانند «جامعیت نگاه اسلامی»، «خودباوری ملی»، «نظریهپردازی»، «روحیه شجاعت»، «باور به شعار ما میتوانیم»، «مواجهه انتقادی»، «عدم تعبّد به نظریات مشهور» و... تأکید میکردند که از جهت فرآیندی و روانی، نقش مهمی در زمینه اعتمادبهنفس اهالی علم و اندیشه دارد و نباید این نقش مؤثر آیتالله خامنهای را نادیده گرفت. ایشان، تولید علوم انسانی و نظریهپردازی در عرصههای مختلف را حاصل یک فرآیند تدریجی اندیشیدن اسلامی در باب انسان و در لایههای مختلف علوم انسانی میدانند که ثمرات آن، گاه پنجاه سال ظهور میکند.» (بیانات در تاریخ ۳ مهر ۱۳۸۴) (به نقل از: درآمدی بر علوم انسانی اسلامی، ص۴۲۳)
تاریخ انتشار: 1405/04/13
- برچسب ها:
- اندیشه رهبر شهید
- آیت الله خامنه ای
- فکرت