ویژههای فکرت
مجموعه فکرت درصدد است، مسائل روزِ حوزه اندیشه را با نگاهی جدید و در قالبهای متنوع رسانهای به تصویر بکشد.
در ارزیابی تابآوری زیرساختهای حیاتی، بهویژه شبکه برق، باید میان «آسیبپذیری موضعی» و «فروپاشی سراسری» تمایز قائل شد. در همین چارچوب، اظهارات مطرحشده از سوی عضو هیأت رئیسه کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی بر این نکته تأکید دارد که حتی در سناریوهای بحرانی، ساختار شبکه برق ایران بهگونهای طراحی شده که از وقوع قطع گسترده و سراسری جلوگیری کند.
نخستین مؤلفه کلیدی در این زمینه، تنوع در سبد تولید انرژی است. شبکه برق ایران متکی به ترکیبی از نیروگاههای حرارتی (گازی و سیکل ترکیبی)، برقآبی، و در مقیاس محدودتر منابع تجدیدپذیر است. این تنوع باعث میشود که از کار افتادن یک نوع خاص از نیروگاهها، بهمعنای از دست رفتن کل ظرفیت تولید نباشد. بهعنوان مثال، در صورت اختلال در بخشی از نیروگاههای حرارتی، امکان افزایش بار تولید در نیروگاههای دیگر یا استفاده از ظرفیت ذخیره وجود دارد. این ویژگی، نوعی «انعطاف عملیاتی» برای شبکه ایجاد میکند.
دومین عامل مهم، پراکندگی جغرافیایی زیرساختها است. نیروگاههای تولید برق در ایران در نقاط مختلف کشور توزیع شدهاند و این توزیع، ریسک تمرکز را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد. در عمل، این بدان معناست که حتی در صورت هدف قرار گرفتن چند سایت مشخص، بخشهای وسیعی از ظرفیت تولید دستنخورده باقی میماند. این الگو برخلاف سیستمهای متمرکز، مانع از آن میشود که یک یا چند حمله بتواند کل شبکه را از کار بیندازد.
سومین مؤلفه، ساختار شبکه سراسری و یکپارچه انتقال برق است. اتصال نیروگاهها از طریق شبکه انتقال و فوقتوزیع، امکان «بازتوزیع بار» را فراهم میکند. به بیان ساده، اگر در یک منطقه تولید کاهش یابد، شبکه میتواند از سایر مناطق برق را منتقل کند تا تعادل حفظ شود. این قابلیت، یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت بحران در سیستمهای مدرن برق بهشمار میرود و از گسترش اختلالات جلوگیری میکند.
در کنار این موارد، باید به ظرفیتهای مدیریت بحران و بهرهبرداری شبکه نیز توجه کرد. اپراتورهای شبکه میتوانند در شرایط اضطراری با اقداماتی مانند: اعمال خاموشیهای برنامهریزیشده و محدود و اولویتبندی مصرف (حفظ تأمین برق مراکز حیاتی مانند بیمارستانها و زیرساختهای امنیتی) و همچنین استفاده از ذخایر تولیدی و مدیریت پیک مصرف، از تبدیل یک اختلال موضعی به بحران سراسری جلوگیری کنند. این اقدامات، اگرچه ممکن است به خاموشیهای مقطعی در برخی مناطق منجر شود، اما در نهایت به حفظ پایداری کلی شبکه کمک میکند.
با این حال، تحلیل واقعبینانه ایجاب میکند که از نگاه صفر و صدی پرهیز شود. هیچ شبکهای در جهان در برابر تهدیدات پیچیده کاملاً مصون نیست. در صورت حملات گسترده و همزمان، احتمال بروز اختلالهای منطقهای، کاهش ولتاژ یا خاموشیهای موقت وجود دارد. اما تفاوت اساسی در این است که چنین اختلالاتی معمولاً قابل مدیریت و قابل بازیابی هستند و به فروپاشی کامل شبکه منجر نمیشوند. نکته مهم دیگر، تمایز میان «ظرفیت تولید» و «پایداری شبکه» است. حتی اگر بخشی از تولید از دست برود، تا زمانی که شبکه انتقال و توزیع فعال باقی بماند، امکان جبران و مدیریت وجود دارد. بنابراین، تابآوری شبکه نهفقط به تعداد نیروگاهها، بلکه به کیفیت طراحی و هماهنگی اجزای آن وابسته است.
برآیند این عوامل نشان میدهد که شبکه برق ایران از سطحی از تابآوری برخوردار است که میتواند در برابر شوکهای محدود مقاومت کند. تنوع منابع، پراکندگی جغرافیایی و اتصال یکپارچه شبکه، سه ستون اصلی این تابآوری هستند. بر این اساس، سناریوی «قطع کامل و سراسری برق» حتی در شرایط بحرانی، سناریویی کماحتمال ارزیابی میشود. در مقابل، محتملترین وضعیت، بروز اختلالهای محدود و قابل مدیریت است که با استفاده از ابزارهای فنی و مدیریتی، قابل کنترل و بازیابی خواهند بود.
تاریخ انتشار: 1405/01/26
- برچسب ها:
- شبکه برق ایران
- اقتصاد کشور
- فکرت