حاج قاسم سلیمانی؛ اسطوره‌ای معنا‌ساز

آنچه می‌خوانید، تلخیصی از سخنان دکتر ابراهیم فیاض، جامعه شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در برنامه تلویزیونی "جریان" است؛

حاج قاسم، محصول تبلیغات و رسانه نیست؛ ما حاج قاسم را نمی‌‌‌‌سازیم؛ حاج قاسم وجود دارد. شهادت او تنها یک عملیات نظامی نبود، بلکه یک رخداد معنا‌ساز اجتماعی بود که نسل‌ها، از نوجوانان تا نخبگان، را در یک تجربه جمعی کم‌نظیر کنار هم قرار داد.

برای درک حاج قاسم باید به اخلاص، بینش و تجربه زیسته او نگاه کنیم. او صرفاً یک فرمانده نظامی یا دیپلمات نبود، بلکه کسی بود که دانش و تجربه را به مهارت و عمل متصل کرد و به واسطه همین بینش، تبدیل به اسطوره شد.

بدون فهم درست این شخصیت، تحلیل‌های ما صرفاً سطحی خواهند بود و نمی‌توانند پیام و اثر واقعی او را بازنمایی کنند، کما این که حضور گسترده مردم در مراسم تشییع، نمونه‌ای واقعی از تاثیر اجتماعی حاج قاسم است که فراتر از تبلیغات رسانه‌ای و حتی تحلیل‌های سیاسی است.

حاج قاسم نماد انتقال معنا و تجربه به آینده است

شهادت سردار سلیمانی، تنها یک حادثه نظامی یا سیاسی نبود، بلکه رویدادی بود که جامعه را متأثر و بسیج کرد. وقتی میلیون‌ها نفر، داوطلبانه و بدون فراخوان رسمی، در یک آیین جمع می‌شوند، این خود نشان‌دهنده پیوند معنایی حاج قاسم با مردم است. این تجربه جمعی نشان می‌دهد چگونه یک شخصیت می‌تواند نسل‌ها را در یک مسیر معنا قرار دهد.

حضور نوجوانان در مراسم تشییع حاج قاسم برای من حیرت‌انگیز بود. این حضور گسترده نشان می‌دهد شخصیت حاج قاسم محدود به یک نسل یا دوره تاریخی خاص نیست و پیام او فراتر از زمان و مکان عمل می‌کند. نسل جوان از او الهام گرفته و این حضور نماد انتقال معنا و تجربه به آینده است.

ترامپ هنوز از او حرف می‌زند...

حاج قاسم فقط یک فرمانده نظامی نبود؛ او صاحب بینش بود. بینش حاج قاسم باعث می‌شد دانش و تجربه او در میدان عمل به مهارت واقعی تبدیل شود. دانش اگر به بینش تبدیل نشود، هرگز مهارت واقعی ایجاد نمی‌کند. بسیاری از نخبگان آکادمیک با مطالعه نظریات گسترده، به چنین نقطه‌ای نمی‌رسند، اما حاج قاسم با تجربه عملی و اخلاص، بینشی عمیق داشت که باعث می‌شد تصمیمات او همواره راهگشا باشد.

ترور حاج قاسم به دستور مستقیم رئیس‌جمهور آمریکا، خودِ پیام است. شهادت سردار سلیمانی یک رویداد معمولی نبود و پیامدهای جهانی داشت. اگر این یک ترور عادی بود، هیچ‌گاه این همه پیامد اجتماعی و سیاسی ایجاد نمی‌شد. حتی ترامپ هنوز نام حاج قاسم را می‌آورد، نشان می‌دهد که با یک شخصیت معمولی روبه‌رو نبوده‌اند.

هنوز به کرانه‌های دریای حاج قاسم نرسیده‌ایم

ما در تاریخ آدم مخلص زیاد داشته‌ایم، اما اخلاص در دل قدرت چیز دیگری است. بسیاری افراد مخلص در گوشه‌ای از جامعه زندگی کرده‌اند، اما آنچه حاج قاسم را متمایز می‌کند، ترکیب اخلاص با مسئولیت و قدرت در بالاترین سطوح میدان است. اخلاص در قدرت است که شخصیت را به اسطوره تبدیل می‌کند و همین ویژگی باعث شد او الگویی ملی شود.

ما حاج قاسم را نمی‌سازیم؛ حاج قاسم از قبل وجود داشته است. اسطوره‌ها محصول تبلیغات نیستند، بلکه در بستر تاریخ و تجربه جمعی شکل می‌گیرند. حاج قاسم اسطوره است و اسطوره در تاریخ معنا تولید می‌کند. اگر رستم در تاریخ محو شود، حاج قاسم هم محو می‌شود. ما هنوز به کرانه‌های دریای حاج قاسم نرسیده‌ایم. جامعه ایران هنوز بخش زیادی از ظرفیت معنایی این شخصیت را درک نکرده است. از سوی دیگر باید توجه داشت معنایی که حاج قاسم ایجاد کرده، تازه در حال ظهور است و در آینده خود را بیشتر نشان خواهد داد.

شهادت رحیم مجیدی یعنی راه و معنای حاج قاسم

میلیون‌ها نفر در مراسم تشییع داوطلبانه شرکت کردند و این خود یک تجربه کلان اجتماعی است. تجربه جمعی مردم در کنار تابوت حاج قاسم، نشان می‌دهد که اثر شخصیت او فراتر از تبلیغات رسانه‌ای است و نسل‌ها را به مشارکت و همبستگی معنوی دعوت کرده است. نسل جوان در مراسم حضور پررنگی داشت و این نشان می‌دهد که معنا و پیام حاج قاسم به نسل بعد منتقل شده است. این حضور گسترده جوانان، یک نشانه از استمرار اسطوره حاج قاسم و الگوبرداری نسل‌های آینده از او است و نقش سردار در فرهنگ عمومی ایران ادامه خواهد داشت.

حاج قاسم نمونه‌ای بود که بینش، دانش و عمل را با هم داشت. شخصیت حاج قاسم فراتر از فعالیت نظامی و دیپلماتیک بود و این ویژگی‌ها باعث شد او به یک اسطوره ملی و اجتماعی تبدیل شود. همه کسانی که با او بودند، می‌دانستند این فرد نه فقط فرمانده، بلکه مربی و الگو در زندگی روزمره هم بود.

شهید رحیم مجیدی مرزبانی است که حتی در سرمای شدید، برف و یخ، از وظایفش کوتاهی نمی‌کند. حضور و تلاش او نشان می‌دهد چگونه انسان‌های متعهد می‌توانند با اخلاص و پایبندی، روح و مکتب حاج قاسم سلیمانی را در میدان عمل بازتاب دهند.

تاریخ انتشار: 1404/10/17