ویژههای فکرت
مجموعه فکرت درصدد است، مسائل روزِ حوزه اندیشه را با نگاهی جدید و در قالبهای متنوع رسانهای به تصویر بکشد.
حجت الاسلاموالمسلمین سید سعیدرضا عاملی، در ادامه سلسله نشستهای "هوش مصنوعی و قرآنپژوهی دیجیتال" که در ایام برپایی نمایشگاه بین المللی قرآن کریم و به همت مرکز کامپیوتری علوماسلامی(نور) برگزار میشود، با بیان اینکه میتوان دو رویکرد مهم در تبیین نسبت قرآن و هوش مصنوعی را مورد توجه قرار داد، اظهار داشت: رویکرد نخست این است که با استفاده از هوش مصنوعی به تبیین و ارایه مفاهیم و نکات جدیدی از قرآن کریم اهتمام ورزید که البته تلاش هایی در مراکز الکترونیک مرتبط با حوزه قرآن کریم و احادیث اهل بیت(ع) در این زمینه در طول سال های اخیر صورت گرفته اما باید توجه داشت که رویکرد دوم یک مقدار پیچیدهتر است و در این راستا نیاز است تا مغزافزار انسانی موجود در مرکز کامپیوتری علوم اسلامی نور با فعالیت بیشتر کار را به سامان برساند.
وی افزود: از سوی دیگر نیاز به تحلیل و پژوهش بیش از پیش بهمنظور تبیین الگووارههایی در رابطه با قرآن کریم احساس میشود و این که بدانیم از ظرفیت هوش مصنوعی چگونه میتوان برای ارایه و معرفی الگوریتمهای نوین بهره بُرد.
مفاهیم قرآنی و الگوی هوش مصنوعی
عضو شورای عالی فضای مجازی همچنین گفت: واژگانی از جنس تعقل، فهم، علم، رأی و تدبیر از جمله واژگانی است که توجه به آنها، قلمرو الگوریتمی متفاوتی را رقم میزند و اینجا نقش هوشمصنوعی میتواند پررنگ شود از این حیث که با الهام از مفاهیم قرآنی الگوهای جدیدی را ارایه نماید.
وی بیان داشت: قبل از هر چیز باید توجه داشت که اساساً یافتههای علم تجربی، قطعی نیست چرا که ممکن است یافتهی جدید، یافتههای علمی قبلی را زیر سؤال ببرد.
فناوری ها از هستی الهام میگیرند
وی با بیان اینکه فناوریها از هستی الهام میگیرند، افزود: این فناوریها در واقع کاری که میکنند این است که روندهای جدیدی از دانش را تحت عنوان شبیهسازی هستی پایهگذاری میکنند، ضمن آن که در مواجهه با رشتههای علوم انسانی باید دقت داشت که هر کدام از این علمها از زاویهای خاص به پدیدهها می نگرند.
عاملی اضافه کرد: در این میان باید توجه داشت که هوش مصنوعی در واقع ادامه مسیر شبیهسازی هستی است، با این توضیح که در نسبتسنجی شبکه عصبی انسان و شبکه عصبی هوش مصنوعی به نکات مهمی دست مییابیم از جمله اینکه هوش مصنوعی به کنش انسانی و در نتیجه به شیوهها و روش زندگی که فرهنگ را شکل میدهد، نزدیک می شود.
خلق فناوری جدید در تعامل با انسان
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه هوش مصنوعی در تعامل متقابل با انسان، فناوری فرهنگ جدیدی را خلق میکند، گفت: محور توسعه، قدرت انسان آن هم برخاسته از قوت فکر انسان است، در عین حال هوش مصنوعی تجمیع کننده قدرت میلیونها فکر انسانی است.
وی همچنین با اشاره به این که شبکه عصبی مغز انسان یکی از پیچیدهترین سیستمهای پردازشی در طبیعت است که تواناییهای شگرفی در پردازش اطلاعات دارد، اظهار داشت: یکی از ویژگیهای شبکه عصبی مغز، پلاستیسیته مغز است و منظور آن ظرفتیی است که به توانایی مغز برای تغییر و بازآرایی اتصالات عصبی در پاسخ به تجربه و یادگیری اشاره دارد.
عاملی افزود: در بحث از چگونگی طراحی و ساختار معماری اینترنت و هوش مصنوعی نیز باید توجه داشت که این ها واجد ماهیت موژولار هستند و از سوی دیگر هم اینترنت و هم هوش مصنوعی به شکل همزمان میتوانند طبقه بندی و لایهبندی اطلاعات را انجام دهند، در عین حال قابلیت این را دارند که همین ظرفیتها را یکپارچه کنند.
امتداد شبکه هوش انسانی
وی با بیان این که شبکه عصبی هوش مصنوعی، امتداد شبکه هوش انسانی است، گفت: ساختار شبکه عصبی انسان، شباهتهایی با نحوه عملکرد شبکههای عصبی هوش مصنوعی دارد که در آنها نورونها به عنوان واحدهای پردازشی و سیناپسها به عنوان اتصالات بین نورونی عمل میکنند.
عضو شورای عالی فضای مجازی همچنین با اشاره به اینکه شبکههای مغزی در مقیاس کلان به طور گستردهای در پردازش اطلاعات نقش دارند، افزود: این شبکهها شامل مجموعهای از مناطق مغزی هستند که به طور هماهنگ عمل میکنند تا پاسخهای پیچیدهای به محرکهای میطی ارایه دهند.یکی از این شبکهها، شبکه حالت پیشفرض است که به طور خاص با تفکر درونی، خودآگاهی و تجزیه و تحلیل مرتبط است.
شبیهسازی فرآیندهای ادراکی
وی همچنین ابراز داشت: یادگیری عمیق به عنوان شاخهای از یادگیری ماشین، یکی از پیشرفتهترین فنون در پردازش دادههای پیچیده به شمار می رود، ضمن آنکه شبکههای عصبی عمیق با داشتن تعدادی زیادی لایه میتواند به شکل همزمان چندین پردازش داشته باشد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: گرچه واحدهای پردازش گرافیکی برای پردازش دادههای عددی و انجام محاسبات پیچیده به طور مؤثر طراحی شدهاند اما برای شبیهسازی فرآیندهای ادراکی پیچیدهتر نیاز به معماریهای نرم افزاری و الگوریتمهای خاصی است که بتوانند ویژگیهای بازخوردی، حافظه و فرآیندهای فراشناختی را در خود بگنجانند.
وی افزود: به طور خاص مفهوم تعقل، به عنوان پالایش دادهها و حذف نویزهای محیطی و تدبر به عنوان تحلیل توالی و پیشبینی پیامدها مورد توجه است
عاملی همچنین بیان داشت: در سنت تفسیری اسلامی، به ویژه در آثار علامه طباطبایی(ره) به خصوص تفسیر شریف المیزان، عقل و تفکر صرف ابزارهای محاسبهگر ذهنی نیستند بلکه قوایی به شمار میروند که در نسبت با هدایت، تزکیه و حقیقت سامان می یابند.
تفکر قرآنی و هوش مصنوعی
وی اضافه کرد: همچنین در "مجمع البیان" طبرسی با تحلیل لغوی و سیاقی آیات نشان میدهد که واژگان مرتبط با اندیشهورزی در قرآن دارای بار معنایی دقیق و غیرقابل جایگزین هستند و هر یک به نحوی خاص از پردازش و ارزیابی دلالت دارند.از این منظر قرآن کریم نه تنها متن هدایت بلکه نوعی معماری ضمنی را عرضه میکند که با تمرکز بر مؤلفههای عملیاتی کارکردی مهم و خاص دارد.
عضو شورای عالی فضای مجازی با بیان این که انتشار خطا، وزندهی محاسباتی و شکلگیری سامانههای استنتاجی، زمینه ساز تفکر، تعقل و تدبر الگوریتمی است، گفت: تفکر قرآنی به بهرهگیری از الگوریتم "گرادیانی کاهشی" برای رسیدن به بهینهسازی نتیجه و کاهش اختلالات منجر می شود.
وی افزود: از سوی دیگر، پیوند این انگارهها با مفاهیم قرآنی اندیشهورزی هنگامی معتبر است که سطح تطبیق به سازو کار عملیاتی ارتقا یابد، به عنوان مثال تفکر در تحلیلهای تفسیری به معنای تکرار نظر و بازگرداندن ذهن بر مقدمات برای استخراج نتیجه تعریف شده است و در این راستا نکته حائز اهمیت دیگر آن است که ویژگی تداوم و بازگشت در تفکر، با ماهیت تکراری بهینهسازی عددی قابل انطباق است.
تاریخ انتشار: 1404/12/06
- برچسب ها:
- هوش مصنوعی
- تفکر قرآنی
- فکرت