بازخوانی تجربه تاریخی ایران نشان می‌دهد که تعبیر «یک‌لاقبا» در توصیف تقابل ایران با آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای منطقه، لزوماً بیانگر ضعف ایران نیست؛ بلکه می‌تواند به روایتی معکوس از قدرت ملی، ظرفیت بازدارندگی و ناکامی محاسبات دشمنان تبدیل شود.
تعبیر «جنگ آمریکا، اسرائیل و چند کشور منطقه علیه ایران یک‌لاقبا» که در توییت آقای شفیعیان مشاور دولت مطرح شده، در نگاه نخست ممکن است حامل نوعی تحقیر نسبت به ایران و ملت آن تلقی شود؛ گویی ایران در برابر مجموعه‌ای از قدرت‌های نظامی و سیاسی، در موقعیتی درمانده و فاقد توان مؤثر برای دفاع از خود قرار داشته است. با این‌حال، بازخوانی این تعبیر در پرتو تجربه تاریخی ایران و تحولات جنگ اخیر، می‌تواند به نتیجه‌ای کاملاً متفاوت منتهی شود؛ نتیجه‌ای که بر قدرت مقاومت، ظرفیت راهبردی و توان ملت ایران در مواجهه با فشارهای خارجی تأکید دارد.
تاریخ ایران، در کنار فراز و نشیب‌های سیاسی و شکست‌وپیروزی‌های حکومت‌ها، روایت ایستادگی مردمی است که بارها شاهد ناتوانی یا تسلیم فرمانروایان خود در برابر تهاجم بیگانگان بوده‌اند، اما هرگز به‌سادگی در برابر سلطه بیگانه سر خم نکرده‌اند. چه‌بسا حکومت‌ها در برابر قدرت مهاجمان عقب نشسته یا تسلیم شده باشند، اما در حافظه تاریخی این سرزمین، روح مقاومت، پایداری و پاسداری از هویت و استقلال ایران، همواره در میان مردم زنده مانده است. از این منظر، انقلاب اسلامی را نیز می‌توان در یکی از ابعاد مهم آن، واکنشی تاریخی به تجربه تحقیر، وابستگی و سلطه بیگانگان بر ایران دانست. مطالبه استقلال و نفی مداخله خارجی، در چنین بستری به یکی از مؤلفه‌های اصلی هویت سیاسی پس از انقلاب تبدیل شد.
با این حال، آنچه در سالهای اخیر اهمیت یافته، تغییر موقعیت ایران در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی است. ایران، برخلاف دوره‌هایی از تاریخ که در برابر فشار خارجی با محدودیت‌های جدی در قدرت دفاعی و تصمیم‌گیری مستقل مواجه بود، امروز از ظرفیت‌هایی برخوردار است که محاسبات قدرت‌های رقیب را پیچیده‌تر کرده است. جنگ اخیر، در صورت ارزیابی دقیق، می‌تواند یکی از مقاطع مهم در سنجش این تحول تاریخی باشد.
یکی از مسائل قابل تأمل در فضای سیاسی و رسانه‌ای ایران، به‌ویژه در میان جریان‌های غرب‌گرا که طی پنج دهه گذشته در مقاطع مختلف سکان دولت را در دست داشته‌اند، تداوم نوعی نگاه خودتحقیرگرانه در ارزیابی قدرت و توانمندی‌های ملی است. پیش از جنگ، بخشی از تحلیلگران و چهره‌های رسانه‌ای با قاطعیت از شکست سریع ایران در صورت حمله آمریکا سخن می‌گفتند. در این نگاه، برتری نظامی آمریکا به‌گونه‌ای مطلق تصور می‌شد که اساساً امکان مقاومت مؤثر ایران از پیش منتفی به نظر می‌رسید. اظهاراتی نظیر «شما نمی‌توانید تنگه هرمز را ببندید؛ تنگه ترمز را هم نمی‌توانید ببندید» و همچنین «آمریکا می‌تواند با یک دکمه تجهیزات دفاعی ما را نابود کند»، را می‌توان نمادی از همین رویکرد دانست؛ رویکردی که نه‌تنها ظرفیت‌های ایران را دست‌کم می‌گرفت، بلکه جغرافیای راهبردی کشور را نیز به عاملی کم‌اهمیت در محاسبات قدرت تبدیل می‌کرد.
در مقابل، تحولات جنگ اخیر، دست‌کم در چارچوب این تحلیل، نشان داد که برتری آمریکا در حوزه فناوری، تجهیزات و توان عملیاتی، لزوماً به معنای توانایی تحقق تمام اهداف نظامی و سیاسی آن در میدان نبرد نیست. موقعیت راهبردی و ژئوپلیتیکی ایران، برخورداری از ظرفیت‌های دفاعی، توان موشکی و سایبری و ابزارهای بازدارندگی، در کنار پیامدهای گسترده منطقه‌ای هرگونه رویارویی، عواملی هستند که می‌توانند دامنه قدرت عمل مهاجمان را محدود کرده و محاسبات آنان را با چالش جدی مواجه سازند. به بیان دیگر، قدرت نظامی صرفاً با برتری تسلیحاتی سنجیده نمی‌شود؛ بلکه توان مقاومت، بازدارندگی و تحمیل هزینه به طرف مقابل نیز بخش مهمی از معادله قدرت است. در این میان، مسئله تنگه هرمز صرفاً یک موضوع نظامی نیست؛ بلکه نمونه‌ای از پیوند میان جغرافیا، اقتصاد جهانی و قدرت راهبردی ایران است. اهمیت این آبراه در انتقال انرژی، به ایران امکان می‌دهد که در معادلات امنیتی منطقه، نقشی فراتر از توان متعارف نظامی خود ایفا کند.
از همین رو، استمرار تحلیل‌هایی که ایران را فاقد توان اثرگذاری در برابر قدرت‌های بزرگ تصویر می‌کنند، نیازمند بازنگری جدی است. یکی از خطاهای رایج در تحلیل جنگ، یکسان‌انگاشتن برتری نظامی با پیروزی راهبردی است. قدرت‌های بزرگ ممکن است از تجهیزات پیشرفته‌تر، نیروی هوایی گسترده‌تر و توان عملیاتی بیشتری برخوردار باشند؛ اما این برتری، به‌خودی‌خود تضمین‌کننده تحقق اهداف سیاسی و نظامی نیست. تجربه تاریخی جنگ‌ها نشان داده است که مقاومت یک کشور، هزینه‌های استمرار درگیری، محدودیت‌های جغرافیایی، انسجام اجتماعی و توان تحمل فشار، همگی در تعیین سرنوشت نهایی جنگ مؤثرند.
البته این گزاره به معنای انکار خسارات جنگ، هزینه‌های انسانی و اقتصادی یا محدودیت‌های واقعی کشور نیست. تحلیل حرفه‌ای قدرت ملی، نه بر انکار ضعف‌ها استوار است و نه بر بزرگ‌نمایی دستاوردها؛ بلکه بر سنجش واقع‌بینانه نسبت میان هزینه‌ها، ظرفیت‌ها و نتایج راهبردی تکیه دارد. ایران در طول تاریخ خود، بارها تجربه تحقیر ناشی از مداخله خارجی را پشت سر گذاشته است. با این حال، تحولات معاصر نشان می‌دهد که نمی‌توان وضعیت امروز کشور را صرفاً با الگوهای تاریخی گذشته تحلیل کرد.
در این میان، مسئله مهم‌تر از واکنش به یک توییت یا جدال رسانه‌ای، مواجهه با یک ذهنیت ریشه‌دار است؛ ذهنیتی که گاه پیش از وقوع هر بحران، شکست ایران را قطعی می‌پندارد و توانایی‌های آن را از اساس نادیده می‌گیرد. چنین نگرشی، نه نقد سازنده قدرت ملی، بلکه نوعی پیش‌داوری درباره امکان مقاومت و استقلال کشور است. آنچه اهمیت دارد، توان یک ملت برای حفظ استقلال تصمیم‌گیری، دفاع از منافع ملی و تحمیل محدودیت بر محاسبات قدرت‌های رقیب است. بر این مبنا، تجربه جنگ اخیر می‌تواند فرصتی برای بازنگری در روایت‌های تحقیرآمیز از ایران باشد؛ روایتی که سال‌ها بر این پیش‌فرض استوار بوده که در برابر قدرت‌های بزرگ، مقاومت اساساً بی‌ثمر است. لذا این ادبیات بیش از آنکه نشانه دلسوزی برای ایران باشد، پرده از درماندگی فکری جریانی برمی‌دارد که تاب‌آوری و اقتدار ملت ایران در برابر آمریکا و متحدانش را برنمی‌تابد. گویی برای برخی، عزت ایران نه مایه افتخار، بلکه مانعی در برابر خوش‌خدمتی به قدرت‌های بیگانه است؛ تاریخ اما میان مدافعان عزت ملی و ستایشگران قدرت‌های استعمارگر به‌خوبی قضاوت خواهد کرد.
